Trong bối cảnh nền kinh tế số tại Việt Nam đang bùng nổ mạnh mẽ, đặc biệt là sau những biến động của đại dịch, Chính phủ đã ban hành Nghị định 85/2021/NĐ-CP nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động thương mại điện tử (TMĐT). Nghị định này không chỉ sửa đổi, bổ sung cho Nghị định 52/2013/NĐ-CP mà còn trực tiếp giải quyết những vấn đề nhức nhối phát sinh từ thực tiễn kinh doanh online hiện nay.

1. Logistics chính thức trở thành 'mắt xích' pháp lý trong TMĐT

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc bổ sung dịch vụ logistics vào danh sách các chủ thể tham gia hoạt động TMĐT. Cụ thể, tại khoản 6 Điều 1 Nghị định 85/2021/NĐ-CP đã sửa đổi khoản 5 Điều 24 Nghị định 52/2013/NĐ-CP như sau:

“Điều 24: Chủ thể của hoạt động thương mại điện tử
5. Các thương nhân, tổ chức cung cấp hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ logistics và các dịch vụ hỗ trợ khác cho hoạt động thương mại điện tử.”

Việc công nhận này đồng nghĩa với việc các đơn vị vận chuyển, kho bãi giờ đây không chỉ đơn thuần là bên giao hàng mà còn phải chịu trách nhiệm liên đới trong việc cung cấp thông tin, chứng từ hàng hóa trong quá trình giao dịch. Điều này giúp minh bạch hóa chuỗi cung ứng và bảo vệ người mua tốt hơn trước các rủi ro về hàng giả, hàng nhái.

2. Minh bạch thông tin hàng hóa: Không còn chỗ cho sự mập mờ

Theo quy định mới tại khoản 12 Điều 1 Nghị định 85/2021/NĐ-CP, người bán trên các website TMĐT bán hàng phải cung cấp thông tin chi tiết đến mức khách hàng có thể xác định chính xác đặc tính của sản phẩm mà không gây hiểu lầm.

Đặc biệt, các thông tin bắt buộc trên nhãn hàng hóa (trừ các thông tin biến đổi như ngày sản xuất, số lô) phải được công khai rõ ràng trên website. Đối với các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, người bán còn phải công bố số, ngày cấp và nơi cấp Giấy phép hoặc Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh tương ứng.

3. Chính sách kiểm hàng: Quyền lợi sát sườn của người mua

Kể từ ngày 01/01/2022, tất cả các website TMĐT bắt buộc phải công bố công khai chính sách kiểm hàng. Điều này giải quyết triệt để tình trạng "treo đầu dê bán thịt chó" hoặc người mua không được xem hàng trước khi thanh toán nếu website không quy định rõ.

Bên cạnh đó, các thông tin về chính sách hoàn trả, thời hạn đổi trả và cách thức lấy lại tiền cũng phải được thể hiện minh bạch, giúp người tiêu dùng yên tâm hơn khi thực hiện các giao dịch giá trị cao.

4. Facebook, Instagram chính thức 'lên sàn' TMĐT

Đây là thay đổi có tác động diện rộng nhất. Khoản 15 Điều 1 Nghị định 85/2021/NĐ-CP đã bổ sung các mạng xã hội có hoạt động cho phép người dùng mở gian hàng, đăng tin mua bán và có thu phí vào diện quản lý như một sàn giao dịch TMĐT.

Như vậy, các nền tảng như Facebook, Zalo, Instagram... nếu có các tính năng hỗ trợ mua bán chuyên nghiệp sẽ phải thực hiện thủ tục đăng ký với Bộ Công Thương. Điều này giúp Nhà nước quản lý tốt hơn dòng tiền và chất lượng hàng hóa lưu thông trên các nền tảng xuyên biên giới.

5. Nâng cao trách nhiệm của chủ sàn giao dịch

Nghị định mới yêu cầu các sàn giao dịch TMĐT phải có trách nhiệm xử lý kịp thời khi phát hiện hoặc nhận được phản ánh về hành vi kinh doanh vi phạm pháp luật. Đối với người bán là cá nhân nước ngoài, thông tin định danh phải được phiên âm tiếng Việt hoặc ký tự La tinh để dễ dàng truy xuất khi có tranh chấp xảy ra.

6. Cải cách thủ tục hành chính: Tạo đà cho doanh nghiệp

Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, Nghị định 85/2021/NĐ-CP đã đơn giản hóa hồ sơ đăng ký thiết lập website TMĐT. Thay vì yêu cầu bản chính, giờ đây thương nhân chỉ cần nộp bản sao từ sổ gốc hoặc bản sao có chứng thực đối với hầu hết các loại giấy tờ kinh doanh, ngoại trừ trường hợp nhà đầu tư nước ngoài.

7. Chứng thực hợp đồng điện tử: Xu hướng tất yếu

Nghị định quy định chi tiết hơn về thủ tục đăng ký hoạt động chứng thực hợp đồng điện tử. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các doanh nghiệp chuyển đổi số hoàn toàn quy trình ký kết, giúp tiết kiệm chi phí và thời gian, đồng thời đảm bảo tính pháp lý tương đương với hợp đồng giấy truyền thống.

8. Quản lý thương nhân nước ngoài: Công bằng trong kinh doanh

Các thương nhân, tổ chức nước ngoài có hoạt động TMĐT tại Việt Nam (có tên miền Việt Nam, ngôn ngữ hiển thị tiếng Việt hoặc có số lượng giao dịch từ Việt Nam vượt ngưỡng quy định) phải thực hiện đăng ký hoạt động TMĐT theo quy định. Điều này tạo ra một sân chơi bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước và các đối thủ ngoại quốc.

Kết luận: Với những điều chỉnh sâu rộng, Nghị định 85/2021/NĐ-CP không chỉ là công cụ quản lý của Nhà nước mà còn là "lá chắn" bảo vệ người tiêu dùng và là đòn bẩy giúp các doanh nghiệp TMĐT làm ăn chân chính phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.