Trong kỷ nguyên số, việc đánh cắp danh tính hay mạo danh người khác trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, đằng sau những tài khoản ảo, những cuộc gọi giả danh là những chế tài pháp lý nghiêm khắc đang chờ đợi. Vậy pháp luật Việt Nam quy định thế nào về hành vi này và mức xử phạt cụ thể ra sao?

1. Hiểu đúng về hành vi mạo danh người khác

Mặc dù Bộ luật Hình sự 2015 không đưa ra một định nghĩa riêng biệt cho cụm từ "mạo danh", nhưng dưới góc độ pháp lý, đây được hiểu là hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân, hình ảnh, uy tín hoặc danh nghĩa của người khác (cá nhân hoặc tổ chức) nhằm trục lợi bất chính hoặc gây hại cho nạn nhân.

Các hình thức mạo danh phổ biến hiện nay bao gồm:

• Mạo danh để lừa đảo: Tạo tài khoản mạng xã hội giả, giả danh nhân viên ngân hàng, cơ quan thuế...
• Mạo danh chức vụ: Tự xưng là cán bộ Công an, Viện kiểm sát để đe dọa, tống tiền.
• Mạo danh để bôi nhọ: Sử dụng hình ảnh người khác để đăng tải nội dung sai sự thật, xúc phạm nhân phẩm.

2. Chế tài hình sự: Từ phạt hành chính đến tù chung thân

Tùy vào mục đích thực hiện hành vi, người mạo danh sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các tội danh tương ứng trong hệ thống pháp luật.

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Đây là trường hợp phổ biến nhất. Khi một cá nhân mạo danh người khác để chiếm đoạt số tiền từ 02 triệu đồng trở lên, họ có thể bị truy cứu theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015.

"1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm..."

Đặc biệt, nếu số tiền chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên, khung hình phạt cao nhất có thể lên đến tù chung thân.

Tội giả mạo chức vụ, cấp bậc, vị trí công tác

Nhiều đối tượng mạo danh là Công an hoặc cán bộ nhà nước để thực hiện các hành vi trái pháp luật (nhưng không nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản). Theo Điều 339 Bộ luật Hình sự 2015, mức phạt cho hành vi này là cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Tội làm nhục người khác

Nếu việc mạo danh nhằm mục đích xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của nạn nhân, người vi phạm sẽ đối mặt với Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015. Hình phạt cao nhất cho tội danh này là 05 năm tù giam nếu gây hậu quả nghiêm trọng như làm nạn nhân tự sát.

3. Xử phạt hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông

Không phải trường hợp mạo danh nào cũng bị xử lý hình sự. Đối với các hành vi mạo danh khi sử dụng dịch vụ bưu chính, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính theo quy định tại Nghị định 15/2020/NĐ-CP.

Cụ thể, tại điểm a khoản 2 Điều 10 Nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi mạo danh người khác khi sử dụng dịch vụ bưu chính có thể bị phạt tiền từ 05 triệu đồng đến 10 triệu đồng.

Lời khuyên từ chuyên gia: Để bảo vệ bản thân, người dân cần tuyệt đối bảo mật thông tin cá nhân, không cung cấp mã OTP hoặc thông tin căn cước cho người lạ. Khi phát hiện mình bị mạo danh, cần nhanh chóng thu thập bằng chứng và trình báo cơ quan Công an gần nhất để được bảo vệ quyền lợi hợp pháp.