Bước sang tháng 11/2026, thị trường tài chính - tiền tệ và hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam ghi nhận hàng loạt quy định pháp lý mang tính bước ngoặt chính thức có hiệu lực thi hành. Từ những bước siết chặt dữ liệu tín dụng cá nhân, việc phân định ranh giới trách nhiệm khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực ngân hàng, cho tới cơ chế tài chính đột phá hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu vốn Nhà nước và xử lý nợ xấu... tất cả tạo nên một hành lang pháp lý minh bạch, an toàn và hiện đại hơn. Hãy cùng điểm qua chi tiết các chính sách quan trọng nhất dưới đây để chủ động nắm bắt và tuân thủ đúng quy định pháp luật.

1. Chia sẻ dữ liệu tín dụng bắt buộc phải có sự đồng ý rõ ràng của khách hàng

Một trong những điểm đổi mới được dư luận và cộng đồng khách hàng vay đặc biệt quan tâm là việc nâng cao mức độ bảo mật thông tin tài chính cá nhân. Cụ thể, theo quy định tại khoản 2 Điều 6 Thông tư 46/2026/TT-NHNN (sửa đổi, bổ sung khoản 7 Điều 12 Thông tư 15/2023/TT-NHNN), việc cung cấp thông tin tín dụng về khách hàng vay cho tổ chức tự nguyện, tổ chức thông tin tín dụng nước ngoài hoặc bất kỳ tổ chức thứ ba nào khác đều bắt buộc phải có sự đồng ý của chính khách hàng vay.

Quy định mới nêu rõ sự đồng ý này không thể thực hiện qua loa hay mặc định ngầm hiểu, mà phải được thể hiện qua các phương thức minh bạch, rõ ràng, có khả năng sao chép, lưu trữ hay in ấn bằng văn bản, bao gồm cả phương thức xác thực điện tử có kiểm chứng pháp lý. Đồng thời, khi truyền dữ liệu về Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC), các tổ chức tín dụng phải bảo đảm tính toàn vẹn và tuân thủ tuyệt đối quy định hiện hành về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

2. AI trong ngành Ngân hàng: Công nghệ hiện đại nhưng không thể thay thế trách nhiệm của con người

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, sự hiện diện của trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc chấm điểm tín dụng, phát hiện gian lận và tư vấn tài chính đang bùng nổ. Tuy nhiên, căn cứ theo khoản 3 Điều 3 Thông tư 53/2026/TT-NHNN, hệ thống AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, tuyệt đối không được thay thế thẩm quyền và trách nhiệm pháp lý của con người.

Đặc biệt, Ngân hàng Nhà nước nghiêm cấm các đơn vị ngân hàng viện dẫn tính năng kỹ thuật thuật toán, tính tự chủ của mô hình học sâu (machine learning) hay phán đoán từ nhà cung cấp bên thứ ba nhằm mục đích thoái thác, từ chối hoặc giảm trừ trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho khách hàng khi xảy ra sai sót hoặc sự cố. Các ngân hàng thương mại trước khi áp dụng AI đều phải phân loại rủi ro kỹ lưỡng theo các cấp độ để kiểm soát an toàn tối đa.

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành ngân hàng phải đảm bảo nguyên tắc con người chịu trách nhiệm tối hậu (ảnh minh họa)

3. Toàn bộ tiền thu từ cổ phần hóa, thoái vốn được rót vào các doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn

Nhằm tạo đòn bẩy đột phá cho khu vực kinh tế then chốt, Chính phủ đã ban hành Nghị định 357/2026/NĐ-CP quy định về quản lý, sử dụng nguồn thu từ cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp. Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Nghị định 357/2026/NĐ-CP, toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa và chuyển nhượng vốn Nhà nước sẽ được bố trí tập trung để đầu tư bổ sung vốn cho các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước lớn, đóng vai trò dẫn dắt nền kinh tế quốc gia.

Quy định này khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực tài chính công, đồng thời thiết lập quy trình kê khai, nộp ngân sách phát sinh theo từng lần chuyển nhượng nhằm thắt chặt kỷ cương quản lý tài sản công, chấm dứt tình trạng chậm nộp nguồn thu thoái vốn kéo dài như trước đây.

4. VAMC có vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng và quyền chuyển đổi danh mục nợ xấu theo cơ chế thị trường

Căn cứ theo khoản 1 Điều 8 Nghị định 359/2026/NĐ-CP, mức vốn điều lệ của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) chính thức được ấn định là 5.000 tỷ đồng. Điểm đặc sắc trong cơ chế hoạt động của VAMC theo văn bản này bao gồm:

• Mua nợ xấu của các tổ chức tín dụng trong nước theo giá trị thị trường hoặc thanh toán thông qua trái phiếu đặc biệt (trái phiếu đặc biệt có lãi suất 0% với thời hạn tối đa 5 năm);
• Chủ động chuyển đổi linh hoạt các khoản nợ xấu đã mua bằng trái phiếu đặc biệt sang hình thức mua bán theo giá trị thị trường thực tế;
• Được phép trực tiếp thu mua nợ xấu theo thị trường đối với tổ chức tín dụng liên doanh, ngân hàng 100% vốn nước ngoài và các chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.

5. Siết chặt kỷ luật giao dịch ngoại tệ: Phạt chậm trả tới 150% lãi suất qua đêm

Nhằm đảm bảo thanh khoản và giữ vững tính ổn định của thị trường tiền tệ quốc gia, Thông tư 48/2026/TT-NHNN (sửa đổi, bổ sung Thông tư 26/2021/TT-NHNN) đã đưa ra mức chế tài kỷ luật tài chính rất nghiêm khắc. Trong các giao dịch mua bán ngoại tệ giữa Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại, bên nào chậm thanh toán sẽ phải chịu chế tài phạt tính bằng 150% mức lãi suất qua đêm áp dụng tương ứng đối với đồng tiền chậm trả tính trên từng ngày vi phạm.

6. Nâng trần hỗ trợ khuyến công lên tới 1,6 tỷ đồng cho các mô hình trình diễn kỹ thuật

Bên cạnh lĩnh vực tiền tệ, chính sách tài chính thúc đẩy sản xuất công nghiệp địa phương cũng được tạo cú hích lớn nhờ Thông tư 139/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính. Các cơ sở công nghiệp nông thôn xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật để phổ biến công nghệ mới hoặc tạo ra dòng sản phẩm mới sẽ nhận mức hỗ trợ tối đa 30% dự toán kinh phí nhưng không vượt quá 1,6 tỷ đồng/mô hình. Trường hợp ứng dụng máy móc tiên tiến, chuyển giao công nghệ mới được hỗ trợ tối đa 50% dự toán (không quá 480 triệu đồng/cơ sở); các giải pháp xử lý nước thải, khí thải tại cụm công nghiệp được hỗ trợ tối đa lên đến 2 tỷ đồng/cụm.

Việc nắm bắt và chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện để thích ứng với chuỗi chính sách tài chính - ngân hàng có hiệu lực từ tháng 11/2026 sẽ giúp các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng cũng như người tiêu dùng bảo vệ tốt nhất quyền lợi hợp pháp của mình và vận hành dòng tiền an toàn, hiệu quả.