Người dân thực hiện thủ tục hành chính tại cơ quan nhà nước (ảnh minh họa)

Trong nỗ lực cải cách thủ tục hành chính và bảo vệ quyền riêng tư của công dân, Quốc hội đã thông qua những thay đổi quan trọng liên quan đến việc sử dụng thông tin lý lịch tư pháp. Điểm đáng chú ý nhất chính là lệnh cấm yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.

Những ai có quyền yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp?

Theo quy định tại Điều 7 Luật Lý lịch tư pháp 2009 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Lý lịch tư pháp sửa đổi 2025), các đối tượng có quyền yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp bao gồm:

• Cá nhân: Công dân Việt Nam hoặc người nước ngoài đã/đang cư trú tại Việt Nam từ đủ 16 tuổi trở lên có quyền yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp của chính mình.
• Cơ quan tiến hành tố tụng: Có quyền yêu cầu để phục vụ công tác điều tra, truy tố, xét xử.
• Cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị: Yêu cầu để hỗ trợ quản lý cán bộ, công chức, viên chức và giải quyết thủ tục hành chính.

Việc phân cấp quyền hạn này nhằm đảm bảo thông tin lý lịch tư pháp được sử dụng đúng mục đích, tránh tình trạng lạm dụng thông tin cá nhân nhạy cảm.

Lệnh cấm "nóng": Tuyệt đối không yêu cầu Phiếu số 2 từ cá nhân

Một trong những thay đổi mang tính bước ngoặt là quy định về việc quản lý và sử dụng Phiếu lý lịch tư pháp số 2. Pháp luật hiện nay nhấn mạnh rằng thông tin lý lịch tư pháp phải được bảo vệ theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân đối với dữ liệu cá nhân nhạy cảm.

Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2 quy định tại Điều 43 Luật Lý lịch tư pháp 2009.

Quy định này nhằm ngăn chặn việc các đơn vị tuyển dụng hoặc tổ chức xã hội yêu cầu người dân nộp Phiếu số 2 – loại phiếu ghi đầy đủ các án tích, kể cả án tích đã được xóa. Điều này giúp người từng lầm lỡ có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng tốt hơn mà không bị rào cản bởi những thông tin quá khứ đã được pháp luật công nhận là xóa án tích.

Mẫu Phiếu lý lịch tư pháp sẽ có những thay đổi trong cách thức sử dụng (ảnh minh họa)

Hạn chế yêu cầu Phiếu lý lịch tư pháp số 1

Không chỉ dừng lại ở Phiếu số 2, việc yêu cầu Phiếu lý lịch tư pháp số 1 cũng bị siết chặt. Theo đó, cơ quan, tổ chức chỉ được yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu số 1 trong các trường hợp cụ thể được quy định bởi Luật, Nghị quyết của Quốc hội hoặc Nghị định của Chính phủ.

Các trường hợp ngoại lệ thường liên quan đến:

• Tuyển dụng, cấp chứng chỉ hành nghề trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh quốc gia.
• Đảm bảo trật tự, an toàn xã hội và sức khỏe cộng đồng.
• Bảo vệ quyền lợi của các đối tượng yếu thế trong các giao dịch dân sự, thương mại.

Sự thay đổi này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng giấy tờ cho người dân mà còn thúc đẩy các cơ quan nhà nước tăng cường chia sẻ dữ liệu, thay vì bắt người dân phải đi "xin - cho" các loại giấy xác nhận.

Với lộ trình thực hiện từ giữa năm 2026, người dân và các doanh nghiệp cần nắm rõ quy định này để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, đồng thời tuân thủ đúng tinh thần thượng tôn pháp luật trong kỷ nguyên số.