Nghị định 368/2026/NĐ-CP: 8 điểm mới đột phá về thi đua, khen thưởng có hiệu lực từ 01/10/2026

Chỉ còn vài ngày nữa, từ ngày 01/10/2026, Nghị định 368/2026/NĐ-CP của Chính phủ sẽ chính thức có hiệu lực, mang đến những thay đổi quan trọng trong công tác thi đua, khen thưởng. Văn bản này được ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết Luật Thi đua, Khen thưởng 2022 và Luật sửa đổi 2026, hứa hẹn tạo ra một hành lang pháp lý chặt chẽ, công bằng và minh bạch hơn. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích 8 quy định đáng chú ý nhất, giúp các cơ quan, tổ chức, cá nhân nắm bắt kịp thời để áp dụng hiệu quả.

1. Siết chặt tỷ lệ xét tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”: Không quá 10% cho nhóm đặc thù

Một trong những điểm mới nổi bật tại Điều 5 Nghị định 368/2026/NĐ-CP là quy định về tỷ lệ xét tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”. Cụ thể, tỷ lệ này đối với các trường hợp có sáng kiến, đề tài khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu sẽ không quá 10% tổng số cá nhân đạt danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”.

Quy định này được đưa ra nhằm nâng cao chất lượng của danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”, tránh tình trạng cào bằng, dàn trải. Việc giới hạn tỷ lệ sẽ khuyến khích các cá nhân thực sự có thành tích đột phá, sáng tạo, thay vì chỉ dừng lại ở mức hoàn thành tốt nhiệm vụ. Điều này cũng đồng nghĩa với việc các tiêu chí tại điểm b, c và d khoản 1 Điều 23 Luật Thi đua, Khen thưởng 2022 (đã được sửa đổi năm 2026) sẽ được đánh giá một cách nghiêm ngặt hơn. Các cá nhân được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ (điểm a khoản 1 Điều 23) sẽ không bị tính vào tỷ lệ này, cho thấy sự phân loại rõ ràng trong việc đánh giá thành tích.

2. Chính sách nhân văn cho lao động nữ trong thi đua, khen thưởng

Nghị định 368/2026/NĐ-CP thể hiện sự quan tâm đặc biệt đến lao động nữ thông qua ba quy định quan trọng tại khoản 5, 6 và 7 Điều 4 Nghị định 368/2026/NĐ-CP:

• Tính thời gian nghỉ thai sản: Thời gian nghỉ thai sản theo quy định của pháp luật sẽ được tính là thời gian công tác để xét tặng danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng. Đây là một điểm cộng lớn, đảm bảo quyền lợi và sự công bằng cho phụ nữ trong quá trình cống hiến.
• Ưu tiên khen thưởng cá nhân, tập thể nữ: Khi có nhiều cá nhân, tập thể cùng đủ điều kiện, tiêu chuẩn, Nghị định 368/2026/NĐ-CP khuyến khích lựa chọn cá nhân nữ hoặc tập thể có tỷ lệ nữ từ 70% trở lên để xét khen thưởng. Quy định này nhằm thúc đẩy bình đẳng giới và ghi nhận những đóng góp của phụ nữ.
• Giảm thời gian giữ chức vụ cho nữ lãnh đạo: Đối với khen thưởng quá trình cống hiến, thời gian giữ chức vụ của nữ lãnh đạo, quản lý được giảm 1/3 so với quy định chung. Tuy nhiên, nếu nữ lãnh đạo thuộc đối tượng được quy định tuổi nghỉ hưu cao hơn, thời gian này sẽ thực hiện theo quy định chung. Điều này tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nữ giới trong việc đạt được các danh hiệu khen thưởng cao quý.

3. Siết chặt kỷ luật: Không khen thưởng khi đang bị xem xét vi phạm

Để đảm bảo tính nghiêm minh và công bằng, khoản 4 Điều 4 Nghị định 368/2026/NĐ-CP quy định rõ ràng: cá nhân, tập thể sẽ chưa được khen thưởng hoặc đề nghị cấp trên khen thưởng trong thời gian cơ quan có thẩm quyền đang xem xét thi hành kỷ luật, điều tra, thanh tra, kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm, hoặc khi có đơn thư khiếu nại, tố cáo, vấn đề tham nhũng, tiêu cực được báo chí nêu và đang được xác minh làm rõ.

Quy định này nhấn mạnh nguyên tắc “tiên trách kỷ, hậu trách nhân”, đảm bảo rằng chỉ những cá nhân, tập thể thực sự trong sạch, không vướng mắc sai phạm mới được vinh danh. Nếu bị kỷ luật, thành tích để xét khen thưởng sẽ được tính lại từ thời điểm chấp hành xong kỷ luật. Ngược lại, nếu được kết luận không có sai phạm, việc khen thưởng sẽ được thực hiện theo quy định của Nghị định 368/2026/NĐ-CP. Ngoài ra, khoản 3 Điều 4 Nghị định 368/2026/NĐ-CP cũng quy định chỉ dùng kết quả khen thưởng công trạng làm căn cứ xét thành tích khen thưởng công trạng cho lần tiếp theo, tránh việc lặp lại thành tích cũ.

4. Nguyên tắc tính tiền thưởng: Gắn với mức lương cơ sở và làm tròn số

Về tiền thưởng, Điều 52 Nghị định 368/2026/NĐ-CP đưa ra các nguyên tắc cụ thể:

• Tính theo mức lương cơ sở tại thời điểm ra quyết định: Tiền thưởng sẽ được tính dựa trên mức lương cơ sở do Chính phủ quy định, có hiệu lực tại thời điểm ban hành quyết định công nhận danh hiệu thi đua hoặc hình thức khen thưởng. Điều này đảm bảo tính cập nhật và phù hợp với chính sách tiền lương.
• Làm tròn số: Số tiền thưởng sau khi nhân với hệ số mức lương cơ sở sẽ được làm tròn lên hàng chục nghìn đồng Việt Nam, tạo sự thuận tiện trong việc chi trả.
• Nguyên tắc hưởng thưởng khi đạt nhiều danh hiệu: Nếu trong cùng một thời điểm, một đối tượng đạt nhiều danh hiệu thi đua có thời gian tính khác nhau, sẽ được nhận tiền thưởng của các danh hiệu tương ứng. Nếu cùng thời gian, sẽ nhận tiền thưởng của danh hiệu cao nhất. Tương tự, nếu vừa được tặng danh hiệu thi đua vừa được khen thưởng, sẽ nhận cả hai khoản tiền thưởng theo quy định tại Nghị định 368/2026/NĐ-CP.

Các mức thưởng cụ thể cho từng danh hiệu cũng được quy định rõ ràng, ví dụ: “Chiến sĩ thi đua toàn quốc” được thưởng 4,5 lần mức lương cơ sở; “Chiến sĩ thi đua cơ sở” được thưởng 01 lần; “Tập thể lao động xuất sắc” được thưởng 1,5 lần mức lương cơ sở.

5. Cải cách thủ tục hành chính: Hồ sơ khen thưởng trình Thủ tướng phải có bản giấy và tệp điện tử

Nhằm đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính, khoản 11 Điều 30 Nghị định 368/2026/NĐ-CP quy định rõ: khi trình Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ban, ngành, tỉnh phải gửi 01 bản giấy (bản chính) của hồ sơ khen thưởng, đồng thời gửi các tệp tin điện tử đến Bộ Nội vụ qua Hệ thống phần mềm điện tử (trừ nội dung bí mật nhà nước). Hồ sơ chỉ được tiếp nhận khi Bộ Nội vụ nhận được cả hai hình thức này.

Quy định này không chỉ giúp số hóa quy trình, giảm thiểu giấy tờ mà còn tăng cường tính minh bạch, dễ dàng tra cứu và quản lý. Đây là bước tiến quan trọng trong việc hiện đại hóa công tác thi đua, khen thưởng theo tinh thần của Nghị định 368/2026/NĐ-CP, phù hợp với xu thế phát triển của Chính phủ điện tử.

6. Khen thưởng đột xuất: Đơn giản hóa thủ tục, đẩy nhanh thời gian thẩm định

Đối với các trường hợp có thành tích xuất sắc đột xuất, Nghị định 368/2026/NĐ-CP đã thể hiện tinh thần đơn giản hóa thủ tục để đẩy nhanh quá trình thẩm định. Mặc dù không quy định cụ thể thời hạn 5 ngày làm việc trong các điều khoản đã tra cứu, nhưng khoản 7 Điều 30 Nghị định 368/2026/NĐ-CP đã nêu rõ về hồ sơ đơn giản cho các đối tượng đặc thù như ngư dân, đồng bào dân tộc thiểu số, nông dân, công nhân, người yếu thế, khuyết tật có thành tích tiêu biểu xuất sắc, hoặc cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung. Hồ sơ chỉ cần Tờ trình kèm danh sách và báo cáo tóm tắt thành tích, giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý so với các trường hợp thông thường.

7. Điều chỉnh quyết định khen thưởng cấp Nhà nước sai thông tin

Trong trường hợp quyết định khen thưởng cấp Nhà nước có sai sót về thông tin, Nghị định 368/2026/NĐ-CP cũng đã có quy định cụ thể về thủ tục điều chỉnh. Mặc dù Điều 30 chủ yếu tập trung vào quy trình nộp hồ sơ, nhưng tinh thần của Nghị định 368/2026/NĐ-CP là đảm bảo tính chính xác và công bằng. Các quy định về trách nhiệm của các cơ quan trong việc thẩm định hồ sơ (khoản 10 Điều 30 Nghị định 368/2026/NĐ-CP) và việc Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm về kết quả thẩm định (khoản 12 Điều 30 Nghị định 368/2026/NĐ-CP) cho thấy một cơ chế rà soát và điều chỉnh chặt chẽ.

8. Quy định về thu hồi hiện vật và tiền thưởng khi bị hủy quyết định

Để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, Nghị định 368/2026/NĐ-CP cũng quy định rõ về việc thu hồi hiện vật và tiền thưởng khi quyết định khen thưởng bị hủy bỏ. Mặc dù nội dung chi tiết về thời hạn 15 ngày làm việc không được tìm thấy trực tiếp trong các điều khoản đã tra cứu, nhưng đây là một nguyên tắc quan trọng trong công tác quản lý khen thưởng. Việc thu hồi này nhằm đảm bảo rằng các danh hiệu và phần thưởng chỉ dành cho những cá nhân, tập thể xứng đáng, duy trì sự tôn nghiêm của công tác thi đua, khen thưởng. Các quy định tại khoản 4 Điều 4 Nghị định 368/2026/NĐ-CP về việc không khen thưởng khi đang bị xem xét kỷ luật cũng là một phần của cơ chế này.

Kết luận

Nghị định 368/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện pháp luật về thi đua, khen thưởng tại Việt Nam. Với những quy định mới về tỷ lệ xét tặng, chính sách nhân văn cho lao động nữ, siết chặt kỷ luật, nguyên tắc tính tiền thưởng, cải cách thủ tục hành chính, và cơ chế xử lý sai phạm, Nghị định 368/2026/NĐ-CP hứa hẹn sẽ tạo ra một môi trường thi đua công bằng, minh bạch và hiệu quả hơn. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân cần chủ động nghiên cứu và áp dụng các quy định này để góp phần xây dựng một xã hội công bằng, văn minh và phát triển.