Trước những diễn biến phức tạp và sự phản ứng gay gắt của dư luận về các bất cập tại một số trạm thu phí BOT trong thời gian qua, Chính phủ đã chính thức đưa ra những chỉ đạo quyết liệt nhằm tháo gỡ nút thắt, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong đầu tư hạ tầng giao thông.

Sức nóng từ các trạm thu phí BOT và yêu cầu cấp bách từ thực tiễn

Trong bối cảnh hạ tầng giao thông Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ nhờ nguồn vốn xã hội hóa, các dự án BOT (Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao) đã đóng góp không nhỏ vào việc hiện đại hóa mạng lưới đường bộ. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những hệ lụy về vị trí đặt trạm chưa hợp lý, mức phí cao và thời gian thu phí kéo dài, gây bức xúc cho người tham gia giao thông và các doanh nghiệp vận tải.

Đặc biệt, tại thời điểm tháng 10/2017, những tranh cãi xung quanh việc đặt trạm thu phí đã trở thành tâm điểm của dư luận. Trước tình hình đó, Chính phủ đã yêu cầu Bộ Giao thông vận tải chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát tổng thể các dự án BOT trên toàn quốc.

Căn cứ pháp lý và khung quản lý dự án BOT

Việc triển khai các dự án này được điều chỉnh chặt chẽ bởi hệ thống văn bản pháp luật hiện hành. Trong đó, Nghị định 15/2015/NĐ-CP về đầu tư theo hình thức đối tác công tư đóng vai trò là khung pháp lý cơ bản, quy định rõ về quy trình lập, thẩm định và phê duyệt dự án.

Theo quy định tại Nghị định này, hợp đồng BOT là hợp đồng được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng; sau khi hoàn thành công trình, nhà đầu tư được quyền kinh doanh công trình trong một thời hạn nhất định; hết thời hạn, nhà đầu tư chuyển giao công trình đó cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Chính phủ nhấn mạnh việc thực hiện đúng các cam kết trong hợp đồng nhưng cũng yêu cầu phải xem xét lại các điều khoản nếu thực tế phát sinh những bất cập gây thiệt hại cho lợi ích chung của xã hội.

Kiểm soát mức phí và tính minh bạch trong thu phí

Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất chính là mức giá dịch vụ sử dụng đường bộ. Để chấn chỉnh tình trạng này, Bộ Giao thông vận tải đã ban hành Thông tư 35/2016/TT-BGTVT quy định mức giá tối đa dịch vụ sử dụng đường bộ các dự án đầu tư xây dựng đường bộ để kinh doanh.

Chính phủ chỉ đạo các đơn vị liên quan phải thực hiện nghiêm túc việc công khai, minh bạch doanh thu thu phí. Việc áp dụng công nghệ thu phí không dừng (ETC) cũng được xem là giải pháp then chốt để loại bỏ sự nghi ngờ về việc "mập mờ" doanh thu, từ đó có căn cứ chính xác để điều chỉnh thời gian thu phí phù hợp.

Hướng tới giải pháp hài hòa lợi ích

Chỉ đạo của Chính phủ không chỉ dừng lại ở việc xử lý các vụ việc đơn lẻ mà hướng tới một chiến lược dài hạn. Các địa phương có trạm BOT đi qua cần chủ động phối hợp với nhà đầu tư để thực hiện chính sách miễn, giảm phí cho người dân sinh sống trong khu vực lân cận trạm thu phí.

Mục tiêu cao nhất là đảm bảo hài hòa lợi ích giữa ba bên: Nhà nước (phát triển hạ tầng), Nhà đầu tư (thu hồi vốn và có lợi nhuận hợp lý) và Người dân (được sử dụng dịch vụ tốt với chi phí công bằng). Việc giải quyết dứt điểm các vấn đề phức tạp tại trạm thu phí BOT không chỉ giúp ổn định an ninh trật tự mà còn củng cố niềm tin của các nhà đầu tư vào môi trường kinh doanh tại Việt Nam.