Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu nâng cao giá trị kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích, việc linh hoạt chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa là một nhu cầu tất yếu của người nông dân. Tuy nhiên, để đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, Chính phủ đã ban hành những quy định rất cụ thể tại Nghị định 112/2024/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 11/09/2024.

Nguyên tắc "vàng" khi chuyển đổi cơ cấu trên đất lúa

Việc chuyển đổi không thể thực hiện tùy tiện mà phải tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi nhằm bảo vệ tầng đất canh tác và hệ thống hạ tầng nông nghiệp. Theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Nghị định 112/2024/NĐ-CP, các nguyên tắc bao gồm:

- Phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều 56 Luật Trồng trọt năm 2018;
- Chỉ thực hiện chuyển đổi sang cây trồng lâu năm đối với đất trồng lúa còn lại;
- Không được chuyển đổi tại vùng quy hoạch trồng lúa có năng suất, chất lượng cao;
- Phù hợp với Kế hoạch chuyển đổi của cấp có thẩm quyền;
- Không gây ô nhiễm, thoái hóa đất; không làm hư hỏng công trình thủy lợi, đê điều;
- Không ảnh hưởng đến việc canh tác của các diện tích liền kề.

Điều này có nghĩa là, nếu thửa đất của bạn nằm trong vùng quy hoạch lúa chất lượng cao phục vụ xuất khẩu, việc chuyển sang trồng các loại cây ăn quả lâu năm như sầu riêng hay mít sẽ không được phép để tránh phá vỡ quy hoạch vùng nguyên liệu.

Mô hình lúa - cá: Tận dụng tối đa 20% diện tích để nuôi thủy sản

Một điểm đáng chú ý dành cho các hộ nông dân muốn kết hợp nuôi trồng thủy sản là quy định về việc hạ thấp mặt bằng ruộng. Pháp luật cho phép người dân sử dụng tối đa 20% diện tích đất trồng lúa để đào ao, hạ nền phục vụ nuôi thủy sản. Tuy nhiên, độ sâu không được vượt quá 120 cm so với mặt ruộng ban đầu.

Quy định này nhằm đảm bảo rằng trong trường hợp cần thiết, diện tích này vẫn có thể dễ dàng phục hồi để quay lại canh tác lúa mà không làm biến dạng hoàn toàn địa hình và cấu trúc đất.

Thẩm quyền quyết định và phân loại đất sau chuyển đổi

Để đảm bảo tính sát thực với điều kiện thổ nhưỡng từng vùng, Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ là người quyết định danh mục các loại cây trồng lâu năm được phép chuyển đổi tại địa phương mình. Người dân cần liên hệ với cơ quan nông nghiệp địa phương để nắm rõ danh mục này trước khi xuống giống.

Lưu ý quan trọng: Dù đã chuyển đổi sang trồng cây khác hoặc nuôi thủy sản, về mặt pháp lý, diện tích này vẫn được thống kê là đất trồng lúa. Điều này giúp Nhà nước quản lý chặt chẽ quỹ đất lương thực và có chính sách hỗ trợ phù hợp khi có biến động thị trường hoặc thiên tai.

Lời khuyên cho bà con nông dân

Trước khi tiến hành chuyển đổi, bà con nên thực hiện các bước sau:

• Kiểm tra quy hoạch sử dụng đất tại xã/huyện để biết thửa đất có thuộc vùng lúa chất lượng cao hay không.
• Đăng ký kế hoạch chuyển đổi với UBND cấp xã để được hướng dẫn và bảo vệ quyền lợi pháp lý.
• Đảm bảo hệ thống thoát nước không làm ảnh hưởng đến các ruộng lúa xung quanh, tránh tranh chấp không đáng có.