Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 7604:2007

Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 7604:2007 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn AOAC 977.15, quy định phương pháp xác định hàm lượng thủy ngân trong thực phẩm bằng kỹ thuật quang phổ hấp thụ nguyên tử không ngọn lửa (phương pháp hơi lạnh). Đây là một trong những tiêu chuẩn kỹ thuật quan trọng hàng đầu nhằm kiểm soát giới hạn ô nhiễm kim loại nặng trong thực phẩm, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất nhập khẩu lâm thủy sản.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định hàm lượng thủy ngân (Hg) tổng số có trong các loại thực phẩm. Nhờ có độ nhạy cao và giới hạn phát hiện thấp, phương pháp này đặc biệt phù hợp để phân tích lượng vết thủy ngân trong nhiều nền mẫu thực phẩm phức tạp khác nhau, đặc biệt là các loại thủy sản, hải sản và các sản phẩm chế biến từ thủy sản.

Điều 2: Nguyên tắc của phương pháp

Phương pháp xác định hàm lượng thủy ngân bằng quang phổ hấp thụ nguyên tử không ngọn lửa dựa trên các nguyên tắc kỹ thuật cốt lõi sau:

• Vô cơ hóa mẫu (Quá trình phân hủy): Mẫu thực phẩm được phân hủy hoàn toàn bằng phương pháp ướt sử dụng hỗn hợp các axit mạnh có tính oxy hóa cao (axit nitric và axit sulfuric) dưới điều kiện kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt. Quá trình này giúp chuyển hóa toàn bộ các hợp chất chứa thủy ngân (bao gồm cả thủy ngân hữu cơ và vô cơ) thành dạng ion thủy ngân hóa trị hai (Hg2+) trong dung dịch.
• Khử ion thủy ngân: Ion thủy ngân (Hg2+) trong dung dịch sau phân hủy được khử về trạng thái thủy ngân kim loại tự do (Hg0) bằng cách sử dụng chất khử mạnh, thông thường là thiếc (II) clorua (SnCl2).
• Đo phổ hấp thụ nguyên tử hơi lạnh: Thủy ngân kim loại ở trạng thái hơi tự do được giải phóng và dẫn vào tế bào đo của máy quang phổ hấp thụ nguyên tử nhờ một dòng khí mang (thường là khí nitơ hoặc không khí sạch). Tại đây, độ hấp thụ của hơi thủy ngân được đo ở bước sóng cực đại 253,7 nm. Hàm lượng thủy ngân trong mẫu được tính toán dựa trên đường chuẩn xây dựng từ các dung dịch thủy ngân tiêu chuẩn đã biết trước nồng độ.

Điều 3: Thuốc thử và vật liệu thử

Để đảm bảo độ chính xác tối đa và tránh hiện tượng nhiễm bẩn mẫu từ môi trường, tất cả các hóa chất, thuốc thử được sử dụng phải có độ tinh khiết phân tích cao (loại chuyên dụng cho phân tích phổ hấp thụ nguyên tử) và nước dùng trong suốt quá trình phân tích phải là nước cất hai lần hoặc nước khử ion có độ tinh khiết tương đương:

• Axit nitric (HNO3): Axit đậm đặc, có độ tinh khiết cực cao, hoàn toàn không chứa vết thủy ngân.
• Axit sulfuric (H2SO4): Axit đậm đặc, đóng vai trò hỗ trợ quá trình phân hủy mẫu và duy trì môi trường axit mạnh cho phản ứng khử.
• Dung dịch thiếc (II) clorua (SnCl2): Được pha chế trong môi trường axit clohydric (HCl) loãng, đóng vai trò là tác nhân khử chính để chuyển hóa Hg2+ thành hơi Hg0.
• Dung dịch tiêu chuẩn thủy ngân: Bao gồm dung dịch tiêu chuẩn gốc (thường có nồng độ 1000 mg/l) và các dung dịch tiêu chuẩn làm việc được pha loãng ngay trước khi tiến hành đo để xây dựng đường chuẩn chính xác.
• Các chất oxy hóa bổ sung: Có thể sử dụng thêm kali pemanganat (KMnO4) hoặc kali persulfat (K2S2O8) nhằm đảm bảo quá trình oxy hóa hoàn toàn các hợp chất hữu cơ khó phân hủy trong mẫu thực phẩm.

Điều 4: Thiết bị và dụng cụ

Quá trình phân tích đòi hỏi hệ thống trang thiết bị chuyên dụng và các dụng cụ thí nghiệm đạt chuẩn để hạn chế tối đa sai số:

• Máy quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS): Được trang bị đèn catốt rỗng thủy ngân (HCL) hoặc đèn phóng điện không cực (EDL) phát xạ ổn định tại bước sóng 253,7 nm.
• Hệ thống hóa hơi lạnh (VGA): Bộ phụ kiện kết nối trực tiếp với máy AAS để tự động hóa hoặc bán tự động hóa quá trình khử và dẫn hơi thủy ngân vào tế bào hấp thụ (cell đo).
• Hệ thống phân hủy mẫu: Sử dụng bình phân hủy chuyên dụng (bình Kjeldahl hoặc bình định mức chịu nhiệt) được trang bị bộ sinh hàn hồi lưu để ngăn ngừa sự thất thoát của thủy ngân do bay hơi trong quá trình đun nóng phân hủy mẫu với axit mạnh.
• Dụng cụ thủy tinh chuyên dụng: Tất cả các loại bình định mức, pipet, ống đong sử dụng trong phân tích phải được ngâm rửa kỹ lưỡng bằng dung dịch axit nitric loãng (khoảng 10% đến 20%) và tráng lại nhiều lần bằng nước cất trước khi sử dụng nhằm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nhiễm bẩn chéo thủy ngân từ dụng cụ.