Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9961:2013

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9961:2013 quy định các yêu cầu kỹ thuật, phương pháp thử và các chỉ tiêu chất lượng đối với phụ gia thực phẩm - chất tạo màu sắt oxit. Tiêu chuẩn này là công cụ pháp lý và kỹ thuật quan trọng giúp các cơ quan quản lý, doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu kiểm soát chặt chẽ chất lượng của nhóm chất màu vô cơ này trước khi đưa vào sử dụng trong chế biến thực phẩm tại thị trường Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và phân loại các chất tạo màu sắt oxit

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các loại sắt oxit được sử dụng với mục đích làm chất tạo màu trong thực phẩm, bao gồm ba nhóm chính sau đây:

• Sắt oxit đen (Iron oxide, black): Có chỉ số quốc tế là INS 172(i). Thành phần hóa học chủ yếu của nhóm này là sắt (II, III) oxit dạng tổng hợp.
• Sắt oxit đỏ (Iron oxide, red): Có chỉ số quốc tế là INS 172(ii). Thành phần hóa học chủ yếu là sắt (III) oxit khan dạng tổng hợp.
• Sắt oxit vàng (Iron oxide, yellow): Có chỉ số quốc tế là INS 172(iii). Thành phần hóa học chủ yếu là sắt (III) oxit ngậm nước dạng tổng hợp.

Các yêu cầu kỹ thuật và nhận biết (Định danh)

Để đảm bảo phụ gia thực phẩm đạt chuẩn và không bị nhầm lẫn với các hóa chất công nghiệp khác, TCVN 9961:2013 đưa ra các phép thử định tính nghiêm ngặt:

• Độ hòa tan: Chất tạo màu sắt oxit phải không tan trong nước và trong các dung môi hữu cơ thông thường. Tuy nhiên, chúng phải có khả năng tan được trong các axit vô cơ đậm đặc khi được đun nóng.
• Phản ứng đặc trưng của sắt: Khi hòa tan mẫu thử trong axit clohydric và tiến hành các phản ứng hóa học đặc trưng, dung dịch thu được phải cho kết quả dương tính với các ion sắt (Fe2+ hoặc Fe3+ tùy thuộc vào loại oxit cụ thể).

Chỉ tiêu độ tinh khiết và giới hạn tạp chất độc hại

Độ tinh khiết là yếu tố cốt lõi quyết định tính an toàn của phụ gia thực phẩm. Tiêu chuẩn quy định giới hạn rất chặt chẽ đối với các tạp chất và kim loại nặng có thể lẫn vào trong quá trình tổng hợp hóa học:

• Hao hụt khi sấy khô: Giới hạn tỷ lệ phần trăm khối lượng bị mất đi khi sấy ở nhiệt độ quy định nhằm kiểm soát độ ẩm tối đa của sản phẩm.
• Chất tan trong nước: Hàm lượng các chất có thể hòa tan trong nước không được vượt quá mức giới hạn cho phép để tránh lẫn các muối vô cơ hòa tan khác.
• Hàm lượng sắt tổng số: Phải đạt tỷ lệ phần trăm tối thiểu theo quy định đối với từng loại oxit cụ thể (tính theo hàm lượng sắt khô).
• Giới hạn kim loại nặng nguy hại:
  • Hàm lượng Chì (Pb): Không được vượt quá mức giới hạn tối đa cho phép để đảm bảo không gây độc hại tích lũy cho người tiêu dùng.
  • Hàm lượng Arsen (As): Giới hạn ở mức cực thấp nhằm kiểm soát nguy cơ nhiễm độc thạch tín.
  • Hàm lượng Thủy ngân (Hg) và Cadmi (Cd): Phải nằm trong ngưỡng an toàn tuyệt đối theo tiêu chuẩn quốc tế về phụ gia thực phẩm.

Phương pháp thử nghiệm và xác định chỉ tiêu

TCVN 9961:2013 viện dẫn các phương pháp thử chuẩn hóa để xác định chính xác các chỉ tiêu lý - hóa của sắt oxit:

• Sử dụng phương pháp chuẩn độ hóa học hoặc quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) để xác định chính xác hàm lượng sắt tổng số.
• Sử dụng các thiết bị phân tích hiện đại như ICP-MS hoặc AAS để phát hiện và định lượng các kim loại nặng tạp chất ở nồng độ vết.
• Thực hiện các phép thử định tính về độ tan và phản ứng màu đặc trưng để nhận biết nhanh chóng và chính xác bản chất của sản phẩm phụ gia.