Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9598:2013

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9598:2013 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 11095:1996. Tiêu chuẩn này quy định các nguyên tắc cơ bản và phương pháp thống kê để thiết lập, đánh giá và sử dụng hàm hiệu chuẩn tuyến tính nhằm xác định giá trị của các đại lượng đo được bằng cách sử dụng các mẫu chuẩn (RMs).

- Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

• Áp dụng cho các phương pháp đo lường yêu cầu hiệu chuẩn tuyến tính, trong đó mối quan hệ giữa tín hiệu đo được và nồng độ hoặc giá trị của đại lượng cần đo được giả định là tuyến tính.
• Hướng dẫn chi tiết cách thiết kế thực nghiệm hiệu chuẩn, ước lượng các tham số của đường hiệu chuẩn tuyến tính và đánh giá độ không đảm bảo đo liên quan.
• Đối tượng áp dụng bao gồm các phòng thử nghiệm, tổ chức hiệu chuẩn, các nhà sản xuất mẫu chuẩn và các bên liên quan trong việc thiết lập tính liên kết chuẩn đo lường.

- Các thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

• Mẫu chuẩn (Reference Material - RM): Vật liệu hoặc chất có một hoặc nhiều giá trị tính chất được xác định đủ đồng nhất và ổn định để dùng cho việc hiệu chuẩn thiết bị.
• Hàm hiệu chuẩn (Calibration function): Mối quan hệ toán học biểu diễn giá trị đo được như một hàm của giá trị mẫu chuẩn.
• Độ chệch hiệu chuẩn (Calibration bias): Sai số hệ thống phát sinh từ quá trình hiệu chuẩn không hoàn hảo hoặc do sự biến động của các điều kiện môi trường thực nghiệm.

- Thiết kế thực nghiệm hiệu chuẩn tuyến tính

• Yêu cầu lựa chọn số lượng mẫu chuẩn phù hợp, tối thiểu là 3 mẫu chuẩn có nồng độ hoặc giá trị khác nhau bao phủ toàn bộ dải đo dự kiến.
• Xác định số lần đo lặp lại đối với mỗi mẫu chuẩn để đảm bảo độ tin cậy thống kê và giảm thiểu tối đa ảnh hưởng của sai số ngẫu nhiên.
• Phân bổ các điểm hiệu chuẩn đồng đều hoặc tập trung vào các vùng đo quan trọng tùy thuộc vào mục đích sử dụng cụ thể của thiết bị đo.

- Ước lượng hàm hiệu chuẩn và kiểm tra tính tuyến tính

• Sử dụng phương pháp bình phương tối thiểu thông thường (OLS) hoặc phương pháp bình phương tối thiểu có trọng số (WLS) để xác định các hệ số của phương trình đường thẳng hiệu chuẩn.
• Thực hiện kiểm tra giả thuyết thống kê (như kiểm định F) để xác định xem mối quan hệ giữa tín hiệu đo và giá trị mẫu chuẩn có thực sự tuân theo quy luật tuyến tính hay không.
• Đánh giá và loại bỏ các điểm ngoại lệ (outliers) có thể gây ảnh hưởng sai lệch đến đường hiệu chuẩn theo các quy tắc thống kê chuẩn mực.

- Xác định độ không đảm bảo đo trong hiệu chuẩn

• Đánh giá độ không đảm bảo đo của các giá trị mẫu chuẩn được sử dụng làm mốc tham chiếu.
• Tính toán độ không đảm bảo đo của các tham số đường hiệu chuẩn bao gồm độ dốc (hệ số góc) và điểm cắt (hệ số tự do).
• Ước lượng độ không đảm bảo đo tổng hợp cho các kết quả đo nhận được từ việc sử dụng hàm hiệu chuẩn đã thiết lập, bao gồm cả thành phần sai số ngẫu nhiên và sai số hệ thống phát sinh trong quá trình đo thực tế.

- Duy trì và kiểm tra định kỳ hàm hiệu chuẩn

• Thiết lập các biện pháp kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt để giám sát sự ổn định của đường hiệu chuẩn theo thời gian.
• Xác định tần suất hiệu chuẩn lại dựa trên tần suất sử dụng thiết bị, độ ổn định của hệ thống đo và yêu cầu về độ chính xác của phép đo trong thực tế.