Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8910:2011

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8910:2011 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC27 Nhiên liệu khoáng rắn biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật chi tiết đối với sản phẩm than thương phẩm được sản xuất, chế biến từ nguồn than mỏ của Việt Nam, phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng trong nước và hoạt động xuất khẩu.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định rõ giới hạn không gian, đối tượng và mục đích áp dụng của tiêu chuẩn trên thực tế:

• Tiêu chuẩn này áp dụng trực tiếp cho các loại than thương phẩm (bao gồm than cục, than cám, than bùn tuyển và các sản phẩm than chế biến khác) có nguồn gốc từ than antraxít, than á bitum và than nâu được khai thác, sàng tuyển trên lãnh thổ Việt Nam.
• Quy định các chỉ tiêu chất lượng kỹ thuật bắt buộc và khuyến khích đối với từng chủng loại than nhằm phục vụ cho các mục đích sử dụng khác nhau như: phát điện, sản xuất xi măng, luyện kim, hóa chất, các ngành công nghiệp khác và tiêu dùng dân dụng.
• Làm căn cứ pháp lý và kỹ thuật để thực hiện việc phân loại, đánh giá chất lượng, giao nhận, mua bán và kiểm soát chất lượng than trong lưu thông nội địa cũng như xuất khẩu.

- Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác và đồng bộ, hệ thống quy chiếu đến các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và tiêu chuẩn quốc tế (ISO) về phương pháp lấy mẫu, chuẩn bị mẫu và thử nghiệm hóa - lý được quy định cụ thể:

• Các tiêu chuẩn về lấy mẫu và chuẩn bị mẫu thử: TCVN 1693 (ISO 18283) về lấy mẫu thủ công; TCVN 4851 (ISO 3696) về nước dùng cho phân tích trong phòng thí nghiệm.
• Các tiêu chuẩn xác định độ ẩm: TCVN 172 (ISO 589) xác định độ ẩm toàn phần của than đá; TCVN 4919 (ISO 11722) xác định độ ẩm trong mẫu phân tích bằng phương pháp sấy trong dòng khí nitơ.
• Các tiêu chuẩn xác định độ tro và chất bốc: TCVN 173 (ISO 1171) xác định độ tro của nhiên liệu khoáng rắn; TCVN 174 (ISO 562) xác định hàm lượng chất bốc của than đá và cốc.
• Các tiêu chuẩn xác định hàm lượng lưu huỳnh và trị số tỏa nhiệt: TCVN 175 (ISO 334) xác định hàm lượng lưu huỳnh tổng số bằng phương pháp Eschka; TCVN 200 (ISO 1928) xác định trị số tỏa nhiệt toàn phần bằng phương pháp bom nhiệt lượng kế và tính trị số tỏa nhiệt cực tiểu.
• Các tiêu chuẩn về phân tích kích cỡ hạt: TCVN 251 (ISO 1953) về phân tích cỡ hạt bằng sàng đối với than đá.

- Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn thống nhất các khái niệm chuyên ngành cốt lõi nhằm đảm bảo tính đồng nhất trong việc hiểu và áp dụng các chỉ tiêu kỹ thuật:

• Than thương phẩm (Commercial coal): Là sản phẩm than đã qua quá trình khai thác, sàng tuyển, chế biến đạt các chỉ tiêu chất lượng theo tiêu chuẩn hoặc theo thỏa thuận hợp đồng, được phép lưu thông trên thị trường.
• Độ ẩm toàn phần (Total moisture - Wt): Hàm lượng nước có trong than ở trạng thái tự nhiên, bao gồm cả nước liên kết vật lý bề mặt và nước nằm trong các mao quản của hạt than.
• Độ tro (Ash content - Ad): Phần còn lại sau khi đốt cháy hoàn toàn than ở các điều kiện quy định trong tiêu chuẩn, tính bằng phần trăm khối lượng mẫu khô.
• Chất bốc (Volatile matter - Vdaf): Sản phẩm phân hủy nhiệt của than khi nung nóng trong điều kiện không có không khí ở nhiệt độ quy định, tính theo trạng thái khô kiệt tro.
• Hàm lượng lưu huỳnh tổng số (Total sulfur content - Sdt): Tổng lượng lưu huỳnh có trong than dưới các dạng hữu cơ, pyrit và sunfat, tính bằng phần trăm khối lượng mẫu khô.
• Trị số tỏa nhiệt toàn phần (Gross calorific value - Qs,daf): Lượng nhiệt sinh ra khi đốt cháy hoàn toàn một đơn vị khối lượng than trong bom nhiệt lượng kế ở điều kiện tiêu chuẩn, tính theo trạng thái khô kiệt tro.
• Cỡ hạt (Size grade): Giới hạn kích thước hạt than được xác định bằng kích thước mắt sàng tối đa và tối thiểu mà hạt than có thể lọt qua hoặc giữ lại khi tiến hành phân tích sàng.

- Điều 4: Phân loại và ký hiệu than thương phẩm

Quy định chi tiết về nguyên tắc phân loại và cách thức đặt ký hiệu cho các sản phẩm than thương phẩm trên thị trường:

• Phân loại theo chủng loại than: Than thương phẩm được phân chia thành các nhóm chính dựa trên mức độ biến chất và đặc tính công nghệ, bao gồm than antraxít (anthracite), than á bitum (sub-bituminous) và than nâu (lignite). Trong đó, than antraxít là loại phổ biến nhất tại các mỏ than Việt Nam.
• Phân loại theo kích cỡ hạt: Than được phân chia thành các nhóm kích cỡ cụ thể như than cục (cục 1, cục 2, cục 3, cục 4, cục 5, cục 6, cục 7, cục 8), than cám (cám 1, cám 2, cám 3, cám 4, cám 5, cám 6, cám 7, cám 8), than bùn tuyển và các loại than hỗn hợp khác.
• Nguyên tắc ký hiệu sản phẩm: Mỗi loại than thương phẩm khi lưu thông phải được định danh rõ ràng bằng mã hiệu thể hiện chủng loại, kích cỡ hạt và cấp chất lượng (ví dụ dựa trên độ tro khô trung bình hoặc trị số tỏa nhiệt). Việc này giúp khách hàng dễ dàng nhận biết và lựa chọn sản phẩm phù hợp với công nghệ đốt của thiết bị sử dụng.