Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8880:2011 (hoàn toàn tương đương với ISO 19458:2006) quy định các hướng dẫn chi tiết về việc lấy mẫu nước để phân tích vi sinh vật. Dưới đây là phần tóm tắt chuyên sâu và chi tiết nội dung phần mở đầu cùng các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

Điều 1 xác định rõ giới hạn và mục tiêu áp dụng của tiêu chuẩn trong hoạt động kiểm soát chất lượng nước:

• Tiêu chuẩn này đưa ra các chỉ dẫn về việc lập kế hoạch lấy mẫu, kỹ thuật lấy mẫu, vận chuyển, bảo quản và xử lý mẫu nước trước khi tiến hành phân tích vi sinh vật.
• Đối tượng áp dụng bao gồm tất cả các loại nước: nước uống, nước sinh hoạt, nước khoáng thiên nhiên, nước đóng chai, nước bể bơi, nước mặt (sông, hồ), nước ngầm, nước thải sinh hoạt và nước thải công nghiệp.
• Tiêu chuẩn tập trung vào việc ngăn ngừa hiện tượng ngoại nhiễm (nhiễm bẩn từ bên ngoài) và đảm bảo mật độ vi sinh vật trong mẫu không bị thay đổi đáng kể từ thời điểm lấy mẫu cho đến khi tiến hành thử nghiệm tại phòng thí nghiệm.

Điều 2 quy định các tài liệu viện dẫn thiết yếu, là nền tảng kỹ thuật phối hợp để thực hiện tiêu chuẩn này:

• Các tài liệu viện dẫn bao gồm bộ tiêu chuẩn TCVN 5992 (ISO 5667-2) về hướng dẫn kỹ thuật lấy mẫu và TCVN 5993 (ISO 5667-3) về hướng dẫn bảo quản và xử lý mẫu nước.
• Việc áp dụng TCVN 8880:2011 đòi hỏi phải tuân thủ đồng bộ các nguyên tắc chung về lấy mẫu nước đã được quy định trong các tiêu chuẩn thuộc bộ TCVN 5992 và TCVN 5993 để đảm bảo tính thống nhất của dữ liệu quan trắc.

Điều 3 làm rõ các khái niệm chuyên ngành cốt lõi nhằm thống nhất cách hiểu và thực hành quy trình lấy mẫu:

• Điểm lấy mẫu (Sampling point): Vị trí chính xác trong một hệ thống nước hoặc nguồn nước nơi mẫu được thu thập (ví dụ: một vòi nước cụ thể, một vị trí xác định trên dòng sông).
• Vị trí lấy mẫu (Sampling location): Khu vực địa lý hoặc không gian chung chứa điểm lấy mẫu (ví dụ: một nhà máy xử lý nước, một đoạn sông cụ thể).
• Mẫu đại diện (Representative sample): Mẫu nước phản ánh đúng nhất có thể các đặc tính vi sinh vật của toàn bộ nguồn nước tại thời điểm lấy mẫu.
• Ngoại nhiễm (Contamination): Sự xâm nhập không mong muốn của vi sinh vật từ môi trường bên ngoài, từ dụng cụ lấy mẫu hoặc từ người lấy mẫu vào trong mẫu nước trong quá trình thao tác.

Điều 4 hướng dẫn các nguyên tắc kỹ thuật quan trọng trong việc lựa chọn và xác định điểm lấy mẫu phù hợp với từng mục đích giám sát:

• Xác định mục tiêu giám sát: Điểm lấy mẫu phải được lựa chọn dựa trên mục tiêu cụ thể của chương trình thử nghiệm, chẳng hạn như kiểm tra chất lượng nước tại nguồn, đánh giá hiệu quả xử lý của nhà máy, hoặc kiểm tra chất lượng nước tại vòi của người tiêu dùng.
• Đối với hệ thống phân phối nước uống: Điểm lấy mẫu phải bao gồm cả điểm đầu ra của nhà máy xử lý, các điểm nút trên mạng lưới đường ống phân phối và các vòi nước sử dụng cuối cùng để kiểm soát nguy cơ tái nhiễm khuẩn trong quá trình truyền dẫn.
• Đối với nguồn nước tự nhiên (nước mặt, nước ngầm): Điểm lấy mẫu cần tránh các khu vực cục bộ không đại diện như vùng nước tù đọng, sát bờ, hoặc ngay sát miệng cống xả thải, trừ khi mục tiêu lấy mẫu là để đánh giá trực tiếp tác động của nguồn thải đó.
• Yêu cầu về tính tiếp cận và an toàn: Điểm lấy mẫu phải đảm bảo an toàn cho nhân viên lấy mẫu và có thể tiếp cận được trong mọi điều kiện thời tiết quy định trong chương trình quan trắc chất lượng nước.