Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 6396-3:2010

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6396-3:2010 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn châu Âu EN 81-3:2000) quy định các yêu cầu an toàn về cấu tạo và lắp đặt đối với thang máy chở hàng dẫn động điện và thủy lực (thường gọi là thang máy nâng hàng nhỏ hoặc thang máy phục vụ - service lifts). Tiêu chuẩn này áp dụng cho các thiết bị lắp đặt mới cố định, phục vụ các tầng dừng xác định, có cabin được thiết kế không thể đi vào được do kích thước và phương thức cấu tạo đặc trưng nhằm đảm bảo an toàn tối đa cho người vận hành và hệ thống công trình.

Phạm vi áp dụng và các điều khoản ban đầu (Điều 1 - Điều 4)

Phần mở đầu của tiêu chuẩn định hình các nguyên tắc cơ bản, phạm vi điều chỉnh và các định nghĩa kỹ thuật cốt lõi nhằm đảm bảo tính thống nhất trong quá trình thiết kế, chế tạo và kiểm định:

• Phạm vi áp dụng (Điều 1): Tiêu chuẩn áp dụng cho thang máy chở hàng dẫn động điện hoặc thủy lực có tải trọng định mức không vượt quá 300 kg và không được thiết kế để chở người. Kích thước cabin bị giới hạn nghiêm ngặt để ngăn người đi vào: diện tích sàn cabin không quá 1,0 m2, chiều sâu không quá 1,0 m và chiều cao không quá 1,2 m.
• Tài liệu viện dẫn (Điều 2): Hệ thống các tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia liên quan đến an toàn cơ khí, thiết bị điện, và các bộ phận an toàn của thang máy được tích hợp để làm căn cứ áp dụng đồng bộ.
• Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3): Định nghĩa rõ ràng các khái niệm chuyên ngành như cabin, đối trọng, giếng thang, hố thang (pit), đỉnh giếng (headroom), và các cơ cấu an toàn đặc thù của dòng thang máy chở hàng nhỏ.
• Danh mục các mối nguy hại (Điều 4): Xác định toàn diện các rủi ro có thể xảy ra trong suốt vòng đời của thang máy bao gồm nguy cơ kẹt, nghiền, rơi cabin, giật điện, và các sự cố do lỗi điều khiển hoặc lỗi cơ khí.

Yêu cầu kỹ thuật đối với phần đỉnh giếng thang (Giữa tầng dừng cao nhất và trần giếng)

Khu vực đỉnh giếng thang (headroom) là không gian kỹ thuật quan trọng đảm bảo an toàn khi cabin di chuyển vượt quá hành trình bình thường ở tầng trên cùng:

• Không gian an toàn phía trên: Phải đảm bảo khoảng cách thông thoáng tối thiểu giữa phần cao nhất của cabin (hoặc các thiết bị gắn trên nóc cabin) và trần giếng thang khi đối trọng tỳ hoàn toàn lên giảm chấn bị nén hoàn toàn.
• Ngăn ngừa va chạm cơ khí: Quy định chi tiết về hành trình quá giới hạn của cabin nhằm ngăn ngừa hiện tượng va đập trực tiếp vào trần giếng trong trường hợp hệ thống điều khiển gặp sự cố vượt tốc hoặc mất kiểm soát hành trình đi lên.

Yêu cầu kỹ thuật đối với hố thang (Phần giếng thang phía dưới mặt sàn tầng dừng thấp nhất)

Hố thang (pit) phải được thiết kế chống thấm nước, có kết cấu vững chắc để chịu đựng các tải trọng từ ray dẫn hướng, giảm chấn và lực tác động khi bộ hãm an toàn hoạt động:

• Yêu cầu về đáy hố: Đáy hố thang phải bằng phẳng, khô ráo và được bảo vệ chống thấm nước xâm nhập để tránh làm hư hỏng các thiết bị điện và cơ khí lắp đặt tại đây.
• Khoảng trống an toàn dưới đáy: Khi cabin nằm trên các giảm chấn bị nén hoàn toàn, phải có một khoảng không gian trống đủ lớn dưới đáy cabin để bảo vệ an toàn cho nhân viên bảo trì trong trường hợp khẩn cấp.
• Lắp đặt giảm chấn: Bắt buộc phải trang bị các giảm chấn (buffer) phù hợp dưới cabin và đối trọng để hấp thụ động năng trong trường hợp cabin hoặc đối trọng di chuyển vượt quá tầng dừng thấp nhất.

Yêu cầu đối với phần giếng thang nằm giữa hố thang và đỉnh giếng

Không gian di chuyển chính của cabin và đối trọng phải được bảo vệ nghiêm ngặt để tránh các tác động từ bên ngoài và đảm bảo tính ổn định vận hành:

• Bao che giếng thang: Giếng thang phải được bao che hoàn toàn bằng các vách không có lỗ hở, có độ bền cơ học cao, chịu được lực tác động từ cả bên trong lẫn bên ngoài mà không bị biến dạng nguy hiểm.
• Ray dẫn hướng: Cabin và đối trọng phải được dẫn hướng bằng ít nhất hai ray dẫn hướng bằng thép cứng, đảm bảo độ thẳng đứng và khả năng chịu lực uốn khi bộ hãm an toàn tác động hoặc khi phân bố tải trọng trong cabin không đều.
• Thông gió và chiếu sáng: Giếng thang phải được thông gió phù hợp và trang bị hệ thống chiếu sáng nhân tạo cố định để phục vụ công tác kiểm tra, bảo trì định kỳ một cách an toàn.

Ý nghĩa và tầm quan trọng của tiêu chuẩn

Việc tuân thủ nghiêm ngặt TCVN 6396-3:2010 giúp các đơn vị thiết kế, chế tạo và lắp đặt loại bỏ tối đa các nguy cơ tai nạn lao động, bảo vệ tài sản và tính mạng con người. Đây là cơ sở pháp lý và kỹ thuật bắt buộc để các cơ quan chức năng tiến hành kiểm định kỹ thuật an toàn trước khi đưa thang máy chở hàng vào vận hành chính thức tại các nhà hàng, khách sạn, thư viện, nhà kho và các cơ sở sản xuất.