Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6310:1997 (hoàn toàn tương đương với CODEX STAN 22 - 1981) là văn bản kỹ thuật quan trọng do Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường ban hành, quy định các yêu cầu kỹ thuật và chỉ tiêu chất lượng đối với sản phẩm dầu hạt bông thực phẩm. Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về Phạm vi áp dụng, Mô tả sản phẩm, Thành phần cốt lõi và Phụ gia thực phẩm từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

Điều khoản này xác định rõ giới hạn pháp lý và đối tượng điều chỉnh của tiêu chuẩn:

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với dầu hạt bông thực phẩm được sử dụng trực tiếp cho người hoặc dùng làm nguyên liệu trong chế biến thực phẩm.
• Tiêu chuẩn không áp dụng cho các loại dầu hạt bông thô chưa qua xử lý tinh luyện hoặc các loại dầu hạt bông cần phải trải qua các quá trình chế biến tiếp theo để có thể sử dụng an toàn cho người.

Quy định định nghĩa và nguồn gốc nguyên liệu của sản phẩm:

• Dầu hạt bông thực phẩm (Cottonseed oil) là loại dầu thực vật được thu nhận từ hạt của các loài bông được gieo trồng phổ biến thuộc chi Gossypium (chủ yếu là Gossypium hirsutum và Gossypium barbadense).
• Sản phẩm thương mại phải trải qua quá trình tinh luyện (bao gồm các công đoạn khử keo, trung hòa axit tự do, tẩy màu và khử mùi) để đảm bảo loại bỏ các tạp chất có hại, đặc biệt là độc tố gossypol tự nhiên có trong hạt bông, giúp dầu đạt độ an toàn tối đa cho sức khỏe người tiêu dùng.

Đây là nội dung kỹ thuật trọng tâm quy định các đặc tính nhận biết và tiêu chuẩn chất lượng của dầu hạt bông:

• Đặc tính nhận biết qua thành phần axit béo (bằng phương pháp sắc ký khí - lỏng): Hàm lượng axit béo của dầu hạt bông thực phẩm phải nằm trong giới hạn quy định, bao gồm Axit Myristic (0,6% - 1,0%), Axit Palmitic (21,4% - 26,4%), Axit Stearic (2,1% - 3,3%), Axit Oleic (14,7% - 21,7%), Axit Linoleic (46,7% - 58,2%), và các axit béo khác ở tỷ lệ thấp hơn.
• Các chỉ số vật lý và hóa học đặc trưng:
  • Tỷ trọng tương đối (ở 40 độ C so với nước ở 20 độ C): Từ 0,911 đến 0,918.
  • Chỉ số khúc xạ (ở 40 độ C): Từ 1,458 đến 1,466.
  • Chỉ số xà phòng hóa (mg KOH/g dầu): Từ 189 đến 198.
  • Chỉ số iot (Wijs): Từ 99 đến 119.
  • Chất không xà phòng hóa: Không lớn hơn 15 g/kg.
  • Phản ứng Halphen: Phải cho kết quả dương tính (đây là phản ứng đặc trưng để nhận biết sự hiện diện của dầu hạt bông).
• Các chỉ tiêu chất lượng cơ bản:
  • Trị số axit: Không lớn hơn 0,6 mg KOH/g dầu đối với dầu tinh luyện.
  • Trị số peroxit: Không lớn hơn 10 miligam đương lượng oxy hoạt tính trên mỗi kilogam dầu.
  • Màu sắc, mùi vị: Sản phẩm phải có màu sắc đặc trưng, mùi vị bình thường, không có mùi hôi, mùi khét hoặc các mùi lạ khác.

Quy định nghiêm ngặt về danh mục và hàm lượng các chất phụ gia được phép sử dụng trong dầu hạt bông thực phẩm nhằm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm:

• Chất tạo màu: Chỉ được phép sử dụng các chất màu tự nhiên như Beta-carotene với hàm lượng tối đa tuân thủ theo quy định chung của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Codex.
• Chất chống oxy hóa: Được phép sử dụng các chất chống oxy hóa như Tocopherols (tự nhiên hoặc tổng hợp), Propyl gallate, Butylated hydroxytoluene (BHT), Butylated hydroxyanisole (BHA) nhằm ngăn ngừa quá trình ôi khét của dầu, với giới hạn hàm lượng nghiêm ngặt (ví dụ: BHA/BHT tối đa 100 mg/kg, riêng lẻ hoặc kết hợp).
• Chất hiệp đồng chống oxy hóa: Axit xitric, Natri xitrat, Isopropyl xitrat được phép sử dụng để tăng hiệu quả của chất chống oxy hóa.
• Chất kháng bọt (chỉ áp dụng cho dầu dùng để chiên rán): Dimethyl polysiloxan được phép sử dụng với hàm lượng tối đa không quá 10 mg/kg để tránh hiện tượng sủi bọt nguy hiểm khi đun nấu ở nhiệt độ cao.