Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12719:2019 về Khảo nghiệm phân bón cho cây trồng hằng năm quy định các nguyên tắc, nội dung và phương pháp khảo nghiệm hiệu lực sinh học và hiệu quả kinh tế của các loại phân bón đối với cây trồng hằng năm tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này áp dụng đối với việc khảo nghiệm diện rộng và diện hẹp để đăng ký vào Danh mục phân bón được phép lưu hành tại Việt Nam đối với các loại phân bón sử dụng cho cây trồng hằng năm (bao gồm cây lương thực, cây rau, cây ngắn ngày khác, ngoại trừ lúa đã có tiêu chuẩn riêng).
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng cho các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động khảo nghiệm phân bón, các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền và các đơn vị liên quan đến việc đánh giá, công nhận chất lượng phân bón.

Quy định chung về điều kiện khảo nghiệm

• Yêu cầu về đất đai: Khu đất lựa chọn để bố trí khảo nghiệm phải đại diện cho vùng sinh thái nông nghiệp khuyến cáo sử dụng phân bón. Đất phải có độ phì đồng đều, bằng phẳng, không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố che bóng hoặc nguồn ô nhiễm ngoại cảnh.
• Yêu cầu về giống cây trồng: Giống cây trồng sử dụng trong khảo nghiệm phải là giống phổ biến trong sản xuất tại địa phương, có tính thích ứng cao, sinh trưởng khỏe mạnh và sạch sâu bệnh.
• Yêu cầu về nước tưới và chăm sóc: Nguồn nước tưới phải đảm bảo tiêu chuẩn dùng cho nông nghiệp. Các biện pháp kỹ thuật canh tác khác như làm đất, làm cỏ, phòng trừ sâu bệnh phải được thực hiện đồng đều trên tất cả các công thức thí nghiệm.

Phương pháp bố trí thí nghiệm diện hẹp

• Kiểu bố trí: Thí nghiệm diện hẹp được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) nhằm hạn chế sai số do sự không đồng đều của đất đai.
• Số lần nhắc lại: Mỗi công thức thí nghiệm phải được nhắc lại tối thiểu từ 3 đến 4 lần.
• Diện tích ô thí nghiệm: Diện tích ô thí nghiệm hữu hiệu phải đảm bảo kích thước tối thiểu theo quy định cho từng nhóm cây trồng cụ thể để đảm bảo tính đại diện khi thu thập số liệu năng suất.
• Công thức thí nghiệm: Phải bao gồm công thức đối chứng không bón loại phân khảo nghiệm (hoặc bón theo nền phân bón khuyến cáo của địa phương) và các công thức bón phân khảo nghiệm với các mức liều lượng khác nhau để tìm ra liều lượng tối ưu.

Phương pháp bố trí thí nghiệm diện rộng

• Mục đích: Đánh giá lại hiệu quả của công thức phân bón tối ưu đã được xác định từ thí nghiệm diện hẹp trong điều kiện sản xuất đại trà.
• Quy mô diện tích: Thí nghiệm diện rộng được thực hiện trên diện tích lớn, không cần nhắc lại nhưng phải có công thức đối chứng sản xuất của nông dân để so sánh trực tiếp.

Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp đánh giá

• Chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển: Theo dõi động thái tăng trưởng chiều cao cây, số lá, khả năng phân cành, thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng chính (gieo, mọc mầm, ra hoa, tạo quả, chín).
• Chỉ tiêu năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất: Xác định các yếu tố cấu thành năng suất cụ thể của từng loại cây trồng (như số quả trên cây, khối lượng quả, khối lượng 1000 hạt) và tổng năng suất thực thu trên đơn vị diện tích.
• Chỉ tiêu chất lượng nông sản: Phân tích các chỉ tiêu chất lượng đặc trưng của sản phẩm thu hoạch như hàm lượng đường, tinh bột, protein, vitamin hoặc các chỉ tiêu an toàn (hàm lượng nitrat, kim loại nặng) tùy theo yêu cầu của từng loại cây trồng.
• Đánh giá tính chống chịu: Theo dõi mức độ xuất hiện và gây hại của các loại sâu bệnh chính, khả năng chống chịu điều kiện bất lợi của thời tiết (hạn, úng, đổ ngã) giữa các công thức bón phân.

Xử lý số liệu và báo cáo kết quả

• Xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thu thập từ thí nghiệm diện hẹp phải được xử lý thống kê toán học bằng các phần mềm chuyên dụng để so sánh sai biệt có ý nghĩa (phép thử LSD hoặc Duncan) ở độ tin cậy tối thiểu 95%.
• Nội dung báo cáo: Báo cáo kết quả khảo nghiệm phải trình bày rõ ràng phương pháp tiến hành, kết quả đạt được về sinh trưởng, năng suất, chất lượng nông sản, hiệu quả kinh tế (tỷ suất lợi nhuận) và đưa ra kết luận cụ thể về liều lượng, thời điểm và phương pháp bón phân tối ưu cho cây trồng.