Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12002:2020 về Kết cấu thép xây dựng - Chế tạo và kiểm tra chất lượng được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, ban hành nhằm thiết lập các quy chuẩn kỹ thuật thống nhất trong hoạt động chế tạo, gia công và kiểm soát chất lượng các cấu kiện thép dùng trong công trình xây dựng tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân tham gia vào quá trình thiết kế, chế tạo, giám sát, nghiệm thu và quản lý chất lượng kết cấu thép của các công trình xây dựng dân dụng, công nghiệp, giao thông và các công trình hạ tầng kỹ thuật khác. Đối tượng điều chỉnh trực tiếp bao gồm các nhà thầu chế tạo kết cấu thép, đơn vị tư vấn giám sát, chủ đầu tư và các cơ quan quản lý nhà nước về chất lượng công trình xây dựng.

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Quy định các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc đối với công tác chế tạo, tổ hợp tại xưởng và kiểm tra chất lượng các cấu kiện kết cấu thép xây dựng trước khi vận chuyển ra công trường.
• Áp dụng cho các loại kết cấu thép được chế tạo từ thép cán nóng, thép định hình, thép tổ hợp hàn hoặc liên kết bằng bu lông cường độ cao.
• Không áp dụng đối với các kết cấu thép đặc thù như cầu đường bộ, đường sắt, công trình biển, bồn bể chứa áp lực cao hoặc các kết cấu chịu tải trọng động đặc biệt phức tạp, trừ khi có chỉ định cụ thể trong hồ sơ thiết kế kỹ thuật.

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn này được áp dụng đồng bộ với hệ thống tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế hiện hành về vật liệu thép, que hàn, dây hàn, thuốc hàn, bu lông liên kết và các phương pháp thử nghiệm không phá hủy (NDT).
• Các tài liệu viện dẫn đóng vai trò là căn cứ pháp lý và kỹ thuật để thực hiện việc thử nghiệm cơ lý tính của kim loại cơ bản, kim loại đắp và đánh giá chất lượng mối hàn bằng các phương pháp siêu âm (UT), chụp ảnh tia bức xạ (RT), kiểm tra hạt từ (MT) hoặc thẩm thấu chất lỏng (PT).

Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Cấu kiện kết cấu thép: Là bộ phận chịu lực của công trình được tổ hợp từ thép tấm, thép hình thông qua các liên kết hàn hoặc liên kết bu lông để tạo thành một chỉnh thể thống nhất.
• Chế tạo (Fabrication): Toàn bộ quá trình chuyển đổi nguyên liệu thép thô thành các cấu kiện hoàn chỉnh thông qua các bước công nghệ như nắn thẳng, cắt, tạo hình, gia công lỗ, hàn, xử lý bề mặt và sơn phủ bảo vệ.
• Kiểm tra chất lượng (Quality Control - QC): Hệ thống các hoạt động kiểm tra, đo lường, thử nghiệm các chỉ tiêu kỹ thuật của vật liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra nhằm đảm bảo sự phù hợp với hồ sơ thiết kế và các tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng.
• Dung sai chế tạo: Độ lệch giới hạn cho phép giữa kích thước thực tế của cấu kiện sau khi chế tạo so với kích thước danh nghĩa được quy định trong bản vẽ thiết kế.

Yêu cầu chung về chế tạo và kiểm tra chất lượng (Điều 4)

• Hồ sơ kỹ thuật và bản vẽ thi công: Quá trình chế tạo chỉ được phép tiến hành dựa trên bản vẽ thiết kế kỹ thuật thi công đã được chủ đầu tư hoặc đơn vị có thẩm quyền phê duyệt. Nhà thầu chế tạo phải lập bản vẽ chi tiết gia công (Shop Drawing) và biện pháp thi công chi tiết trình các bên liên quan thông qua trước khi triển khai.
• Hệ thống quản lý chất lượng của nhà xưởng: Cơ sở chế tạo phải thiết lập, duy trì và vận hành hệ thống quản lý chất lượng hiệu quả. Phải có quy trình kiểm soát rõ ràng đối với từng công đoạn sản xuất, từ khâu tiếp nhận vật tư, cắt phôi, gá ráp, hàn, làm sạch bề mặt đến khâu sơn phủ và đóng gói.
• Năng lực của nhân sự tham gia: Thợ hàn thực hiện các mối hàn chịu lực phải có chứng chỉ thợ hàn còn hiệu lực, phù hợp với công nghệ hàn và tư thế hàn áp dụng. Nhân viên thực hiện công tác kiểm tra không phá hủy (NDT) phải có chứng chỉ chuyên môn tối thiểu từ Bậc II (Level II) trở lên theo quy định hiện hành.
• Kiểm soát vật liệu đầu vào: Tất cả các loại thép tấm, thép hình, vật liệu hàn, bu lông và sơn sử dụng cho dự án phải có đầy đủ chứng chỉ xuất xứ (CO), chứng chỉ chất lượng (CQ) của nhà sản xuất. Phải tiến hành lấy mẫu thí nghiệm đối chứng tại các phòng thí nghiệm hợp chuẩn khi có yêu cầu từ phía tư vấn giám sát hoặc chủ đầu tư.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12002:2020 có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là công cụ kỹ thuật quan trọng giúp các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng kiểm soát chặt chẽ chất lượng kết cấu thép, đảm bảo an toàn chịu lực và độ bền vững cho toàn bộ công trình.