Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5400:1991

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5400:1991 quy định các yêu cầu chung về phương pháp lấy mẫu, cắt phôi và chuẩn bị mẫu thử nhằm xác định các đặc tính cơ học của mối hàn, kim loại đắp và liên kết hàn. Đây là văn bản kỹ thuật nền tảng, đảm bảo tính chính xác, khách quan và đồng nhất trong quá trình thử nghiệm cơ tính của các kết cấu hàn trong sản xuất và xây dựng.

Điều 1: Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn, cụ thể:

• Tiêu chuẩn áp dụng cho việc lấy mẫu để thử nghiệm cơ tính của mối hàn được thực hiện bằng các phương pháp hàn nóng chảy khác nhau như hàn hồ quang tay, hàn tự động, bán tự động dưới lớp thuốc, hàn trong môi trường khí bảo vệ, và hàn khí.
• Đối tượng thử nghiệm bao gồm kim loại mối hàn, kim loại đắp và toàn bộ liên kết hàn (bao gồm cả vùng ảnh hưởng nhiệt và kim loại cơ bản lân cận).
• Tiêu chuẩn này làm cơ sở để xây dựng các quy trình thử nghiệm cụ thể cho từng loại liên kết hàn và sản phẩm cơ khí chuyên biệt.

Điều 2: Quy định chung về lấy mẫu và cắt phôi mẫu

Quy trình lấy mẫu phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc kỹ thuật để tránh làm thay đổi tính chất cơ lý ban đầu của vật liệu:

• Vị trí lấy mẫu: Phôi mẫu phải được lấy từ các tấm mẫu thử được hàn trong cùng điều kiện công nghệ với sản phẩm thực tế, hoặc cắt trực tiếp từ sản phẩm nếu có yêu cầu đặc biệt. Vị trí cắt phải tránh các vùng có khuyết tật không mong muốn trừ khi có quy định khác.
• Phương pháp cắt phôi: Có thể sử dụng các phương pháp cắt cơ học (như cưa, phay, bào) hoặc cắt nhiệt (như cắt oxy-gas, cắt plasma).
• Kiểm soát ảnh hưởng nhiệt: Khi sử dụng phương pháp cắt nhiệt, phải chừa lại một lượng dư gia công cơ học đủ lớn để loại bỏ hoàn toàn vùng kim loại bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ cao của quá trình cắt, đảm bảo phần kim loại dùng làm mẫu thử không bị thay đổi cấu trúc pha và cơ tính.

Điều 3: Chuẩn bị và gia công mẫu thử

Công đoạn gia công mẫu thử quyết định độ chính xác của kết quả thử nghiệm cơ tính:

• Yêu cầu về kích thước và hình dáng: Mẫu thử sau khi gia công phải đáp ứng đúng kích thước, dung sai và độ nhám bề mặt theo quy định của các tiêu chuẩn thử nghiệm cơ tính tương ứng (như thử kéo, thử uốn, thử va đập).
• Xử lý bề mặt mối hàn: Phần kim loại thừa (phần nhô cao của mối hàn) phải được gia công phẳng bằng phương pháp cơ học để bề mặt mẫu thử đồng đều, trừ trường hợp tiêu chuẩn sản phẩm cụ thể có quy định giữ nguyên phần nhô này.
• Tránh biến dạng nguội: Quá trình gia công cơ học phải được làm mát đầy đủ để tránh hiện tượng biến cứng bề mặt hoặc thay đổi cơ tính do nhiệt phát sinh trong quá trình cắt gọt.
• Độ thẳng của mẫu: Mẫu thử phải thẳng, không bị cong vênh. Nếu cần nắn thẳng, phải thực hiện bằng phương pháp nguội và không được làm ảnh hưởng đến vùng mối hàn cần thử nghiệm.

Điều 4: Ghi nhãn, ký hiệu và lập hồ sơ mẫu thử

Để đảm bảo tính truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng nghiêm ngặt, tiêu chuẩn quy định:

• Đánh dấu và ký hiệu: Mỗi phôi mẫu và mẫu thử phải được đóng số hoặc ký hiệu rõ ràng, không bị mờ trong suốt quá trình gia công và thử nghiệm. Ký hiệu này phải liên kết trực tiếp với hồ sơ hàn, vị trí lấy mẫu trên tấm thử và người thực hiện hàn.
• Vị trí đóng dấu: Ký hiệu phải được đóng ở vị trí không bị phá hủy trong quá trình thử nghiệm (thường là ở hai đầu của mẫu thử kéo hoặc uốn).
• Lập biên bản lấy mẫu: Quá trình lấy mẫu phải được ghi nhận bằng văn bản, bao gồm các thông tin về mác vật liệu, phương pháp hàn, chế độ hàn, vị trí lấy mẫu, sơ đồ cắt mẫu và chữ ký của người chịu trách nhiệm giám sát.