Giới thiệu chung về Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 54:2015/BGTVT

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 54:2015/BGTVT về Phân cấp và đóng tàu biển cao tốc là văn bản kỹ thuật bắt buộc áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến thiết kế, đóng mới, sửa đổi, phục hồi, kiểm tra, phân cấp và vận hành tàu biển cao tốc tại Việt Nam. Quy chuẩn này thiết lập các tiêu chuẩn kỹ thuật toàn diện từ kết cấu thân tàu, hệ thống máy, trang bị điện, phòng chống cháy cho đến các trang thiết bị an toàn và cứu sinh.

Phần 1A và Phần 1B: Quy tắc chung và Quy định chung về phân cấp

Đây là phần nền tảng định hình phạm vi áp dụng và các nguyên tắc pháp lý kỹ thuật của quy chuẩn:

• Quy tắc chung (Phần 1A): Đưa ra các định nghĩa cơ bản, giải thích thuật ngữ chuyên ngành. Trong đó, xác định rõ phần giữa tàu là phần thuộc 0,4L ở giữa tàu (nếu không có quy định nào khác).
• Quy định chung về phân cấp (Phần 1B): Quy định chi tiết về quy trình, thủ tục kiểm tra phân cấp tàu đóng mới và tàu đã đóng xong. Thiết lập các mốc kiểm tra chu kỳ bao gồm kiểm tra hàng năm, kiểm tra trung gian, kiểm tra định kỳ và kiểm tra máy tàu theo kế hoạch nhằm duy trì trạng thái kỹ thuật an toàn của tàu trong suốt quá trình khai thác.

Phần 2: Kết cấu thân tàu và trang thiết bị

Đảm bảo độ bền cơ học và tính toàn vẹn cấu trúc của tàu cao tốc dưới tác động của sóng biển và tốc độ cao:

• Vật liệu và phương pháp chế tạo: Quy định nghiêm ngặt về chất lượng vật liệu kết cấu thân tàu (như thép cường độ cao, hợp kim nhôm, vật liệu composite) và các phương pháp hàn hoặc tạo khuôn tương ứng để đảm bảo tính liên kết bền vững.
• Bố trí chung và tải trọng thiết kế: Xác định các yêu cầu về bố trí không gian trên tàu và phương pháp tính toán tải trọng thiết kế tác động lên thân tàu trong các điều kiện vận hành khắc nghiệt.
• Kích thước kết cấu và trang thiết bị: Hướng dẫn chi tiết cách xác định kích thước các cơ cấu chịu lực của thân tàu, hệ thống sơn bảo vệ chống ăn mòn và các trang thiết bị hàng hải đi kèm.

Phần 3: Hệ thống máy tàu

Quy định toàn diện về hệ thống động lực và các thiết bị phụ trợ phục vụ vận hành:

• Động cơ điêzen và tua bin khí: Các yêu cầu kỹ thuật đối với nguồn động lực chính, đảm bảo hiệu suất hoạt động liên tục và an toàn ở tốc độ cao.
• Hệ thống truyền động và hệ trục: Tiêu chuẩn đối với thiết bị truyền động, chân vịt, thiết bị đẩy kiểu phụt nước (waterjet) và việc tính toán dao động xoắn của hệ trục để tránh các sự cố gãy trục do mỏi cơ học.
• Nồi hơi, bình chịu áp lực và hệ thống đường ống: Quy định kỹ thuật cho nồi hơi, thiết bị hâm dầu, thiết bị đốt chất thải, các loại ống, van và phụ tùng đường ống phụ trợ.
• Hệ thống điều khiển và thiết bị phụ: Tiêu chuẩn đối với thiết bị lái, tời neo, tời chằng buộc, hệ thống làm lạnh và các yêu cầu về điều khiển tự động hoặc điều khiển từ xa từ lầu lái.

Phần 4: Trang bị điện

Hệ thống điện trên tàu cao tốc phải đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn cao để ngăn ngừa sự cố mất nguồn:

• Thiết kế hệ thống điện: Quy định về cáp điện, thiết bị bảo vệ và phân phối điện năng an toàn trên tàu.
• Nguồn điện chính và nguồn điện sự cố: Đảm bảo duy trì nguồn điện liên tục cho các thiết bị trọng yếu và hệ thống cứu sinh khi xảy ra sự cố mất nguồn chính.
• Yêu cầu bổ sung: Áp dụng riêng cho các tàu chở hàng đặc biệt và thiết bị điện dùng cho hệ thống chân vịt/thiết bị đẩy bằng điện.

Phần 5: Phòng cháy, phát hiện cháy, chữa cháy và phương tiện thoát nạn

Đây là phần đặc biệt quan trọng nhằm bảo vệ tính mạng con người và tài sản khi xảy ra hỏa hoạn:

• Biện pháp chống cháy: Sử dụng vật liệu chống cháy, phân chia các khoang ngăn cháy để hạn chế tối đa sự lan truyền của lửa và khói độc.
• Hệ thống phát hiện và chữa cháy: Lắp đặt các thiết bị báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy bằng nước, bọt hoặc khí sạch tại các khu vực có nguy cơ cao như buồng máy và các khoang đặc biệt.
• Phương tiện thoát nạn: Thiết kế lối thoát hiểm rõ ràng, dễ tiếp cận, đảm bảo hành khách và phi hành đoàn có thể sơ tán nhanh chóng, an toàn ra các trạm tập trung cứu sinh.

Phần 6 và Phần 7: Tính nổi, ổn định, phân khoang và mạn khô

Đảm bảo khả năng sống sót và chống chìm của tàu khi gặp sự cố đâm va hoặc ngập nước:

• Tính nổi và ổn định: Quy định các tiêu chuẩn ổn định nguyên vẹn và ổn định sau khi tai nạn (phân khoang) đối với cả tàu khách và tàu hàng cao tốc.
• Mạn khô: Xác định đường nước tải trọng lớn nhất cho phép để đảm bảo tàu luôn có lượng dự trữ nổi an toàn trong mọi điều kiện thời tiết.

Phần 8, Phần 9 và Phần 10: Trang bị an toàn, tầm nhìn lầu lái và quy định quốc tế

Các yêu cầu vận hành an toàn và tích hợp quốc tế:

• Trang bị an toàn: Bao gồm thiết bị cứu sinh (phao cứu sinh, xuồng cứu sinh), thiết bị tín hiệu, thiết bị vô tuyến điện và thiết bị hàng hải hỗ trợ dẫn đường.
• Tầm nhìn từ lầu lái: Thiết kế khu vực điều khiển (lầu lái) phải đảm bảo tầm nhìn tối ưu cho người vận hành trong mọi điều kiện thời tiết để kịp thời phát hiện chướng ngại vật ở tốc độ cao.
• Quy định đặc biệt cho tàu hoạt động tuyến quốc tế: Các yêu cầu bổ sung nhằm tương thích với các công ước quốc tế về tàu cao tốc, đảm bảo tàu đủ điều kiện hoạt động an toàn trên các tuyến hàng hải quốc tế.