Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2020/BCT về Yêu cầu thiết kế cửa hàng xăng dầu được ban hành bởi Bộ Công Thương và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2021. Quy chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật cơ bản áp dụng cho việc thiết kế xây dựng mới, đóng mới, cải tạo, mở rộng và hoán cải các cửa hàng xăng dầu trên mặt đất cũng như trên mặt nước thuộc chủ quyền của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

• Phạm vi điều chỉnh: Quy chuẩn áp dụng đối với toàn bộ hoạt động thiết kế, xây dựng mới, đóng mới, cải tạo, nâng cấp, hoán cải các cửa hàng xăng dầu trên mặt đất và trên mặt nước.
• Đối tượng áp dụng: Các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động xây dựng, cải tạo cửa hàng xăng dầu; các thương nhân hoạt động kinh doanh xăng dầu và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan tại Việt Nam.

Phân cấp cửa hàng xăng dầu

Cửa hàng xăng dầu được phân cấp dựa trên tổng dung tích chứa của các bể chứa xăng dầu, cụ thể:

• Cửa hàng xăng dầu trên mặt đất và cửa hàng cố định trên mặt nước:
  • Cấp 1: Tổng dung tích chứa từ 150 m³ đến 210 m³.
  • Cấp 2: Tổng dung tích chứa trên 100 m³ đến dưới 150 m³.
  • Cấp 3: Tổng dung tích chứa nhỏ hơn hoặc bằng 100 m³.
• Cửa hàng xăng dầu trên mặt nước (tàu vỏ thép, xà lan, phương tiện nổi khác):
  • Cấp 1: Tổng dung tích chứa từ 100 m³ đến 200 m³.
  • Cấp 2: Tổng dung tích chứa từ 16 m³ đến dưới 100 m³.
  • Cấp 3: Tổng dung tích chứa nhỏ hơn 16 m³.

Yêu cầu chung về thiết kế và bố trí mặt bằng

• Vị trí xây dựng hoặc neo đậu của cửa hàng xăng dầu phải đảm bảo tuyệt đối an toàn giao thông, an toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC), vệ sinh môi trường và cảnh quan đô thị theo quy định pháp luật.
• Các thiết bị công nghệ dùng để thanh toán phải được lắp đặt ngoài vùng nguy hiểm cháy nổ, hoặc nếu lắp đặt trong vùng nguy hiểm thì bắt buộc phải là loại thiết bị phòng nổ chuyên dụng.
• Cửa hàng có kết hợp kinh doanh khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) đóng chai phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định an toàn tại TCVN 6223:2017.
• Mọi cửa hàng xăng dầu phải xây dựng phương án chủ động phòng ngừa và ứng phó sự cố tràn dầu.
• Đối với cửa hàng trên mặt đất:
  • Khoảng cách an toàn giữa các hạng mục nội bộ phải tuân thủ quy định: Bể chứa đặt ngầm cách gian bán hàng tối thiểu 2m; họng nhập kín cách gian bán hàng tối thiểu 3m; các hạng mục có thể phát sinh tia lửa cách bể chứa ngầm và cột bơm tối thiểu 2m.
  • Kết cấu chịu lực của khu bán hàng và các hạng mục khác phải đạt bậc chịu lửa I hoặc II theo QCVN 06:2020/BXD.
  • Đường nội bộ dành cho xe ra vào mua và nhập hàng phải có chiều rộng tối thiểu 3,5m cho một làn xe và 6,5m cho đường hai làn xe. Khu vực bãi đỗ xe để xuất, nhập xăng dầu không được sử dụng vật liệu có chứa nhựa đường.
  • Cửa hàng tiếp giáp với các công trình khác phải xây dựng tường bao kín bằng vật liệu không cháy, chiều cao tối thiểu là 2,2m so với cốt nền sân bên trong.
  • Mái che bán hàng tại khu vực đặt cột bơm phải có chiều cao thông thủy không nhỏ hơn 4,75m.
• Đối với cửa hàng trên mặt nước:
  • Kết cấu công trình phải đạt bậc chịu lửa II hoặc III theo QCVN 06:2020/BXD hoặc QCVN 72:2013/BGTVT.
  • Phải xây dựng phương án phòng chống thiên tai, lụt bão và xác định rõ vị trí neo đậu an toàn khi có bão.

Phân cấp vùng nguy hiểm cháy nổ

Quy chuẩn phân chia các khu vực trong cửa hàng xăng dầu thành các vùng nguy hiểm để áp dụng biện pháp an toàn phù hợp:

• Vùng nguy hiểm cấp Z0 (Zone 0): Khu vực bên trong bể chứa xăng dầu, nơi hỗn hợp khí nổ xuất hiện thường xuyên và liên tục.
• Vùng nguy hiểm cấp Z1 (Zone 1): Khu vực xung quanh cổ bể, hố thao tác, van thở, cột bơm và họng nhập, nơi hỗn hợp khí nổ có thể xuất hiện trong điều kiện vận hành bình thường.
• Vùng nguy hiểm cấp Z2 (Zone 2): Khu vực không gian bao quanh vùng Z1, nơi hỗn hợp khí nổ ít có khả năng xuất hiện hoặc nếu xuất hiện thì chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.
• Vùng không nguy hiểm: Các khu vực văn phòng, nhà nghỉ nhân viên, khu vệ sinh và các không gian nằm ngoài ranh giới vùng nguy hiểm đã được xác định.

Quy định kỹ thuật đối với bể chứa xăng dầu

• Bể chứa phải được chế tạo từ vật liệu chịu xăng dầu và không cháy (thông thường là thép).
• Đối với cửa hàng trên mặt đất:
  • Cấm tuyệt đối việc lắp đặt bể chứa nổi trên mặt đất hoặc lắp đặt bể chứa, hố thao tác bên dưới các gian bán hàng.
  • Bể chứa phải được lắp đặt ngầm dưới mặt đất, có biện pháp neo chặt chống nổi bể do nước ngầm hoặc ngập lụt.
  • Xung quanh bể chứa phải được chèn phủ bằng cát hoặc đất mịn với chiều dày tối thiểu là 0,3m.
  • Bể chứa đặt dưới khu vực đường xe chạy phải được thiết kế hệ thống bảo vệ kết cấu chịu lực của bể.
  • Bề mặt ngoài của bể thép chôn ngầm phải được bọc lớp chống ăn mòn cấp độ tăng cường theo TCVN 4090:1985.
• Đối với cửa hàng trên mặt nước: Bể chứa phải được bố trí tại khu vực riêng biệt, thường xuyên thực hiện vệ sinh công nghiệp và niêm yết biển báo cấm người không có nhiệm vụ vào khu vực bể.

Quy định kỹ thuật đối với cột bơm xăng dầu

• Cột bơm phải được lắp đặt tại vị trí thông thoáng, thuận tiện cho phương tiện dừng đỗ mua hàng mà không gây cản trở giao thông nội bộ và bên ngoài.
• Trường hợp đặc biệt cột bơm đặt trong nhà thì phải bố trí trong gian riêng biệt, có hệ thống thông gió cưỡng bức và cửa ra vào phải mở quay ra ngoài.
• Cột bơm trên mặt đất phải đặt trên đảo bơm có chiều cao tối thiểu 0,15m so với mặt bằng bãi đỗ xe, chiều rộng đảo bơm không nhỏ hơn 1,0m và đầu đảo bơm phải cách mép cột đỡ mái hoặc cột bơm ít nhất 0,5m.
• Khoảng cách an toàn từ bể chứa và cột bơm đến các công trình bên ngoài:
  • Khoảng cách đến nơi tập trung đông người (trường học, bệnh viện, chợ...) tối thiểu là 50m. Khoảng cách này có thể giảm xuống còn 25m (hoặc 17m nếu có hệ thống thu hồi hơi) nếu cửa hàng được trang bị hệ thống chữa cháy cố định hoặc bán cố định.
  • Khoảng cách đến nơi sản xuất có phát lửa hoặc tia lửa tối thiểu là 18m.
  • Khoảng cách đến công trình dân dụng khác dao động từ 5m đến 20m tùy thuộc vào bậc chịu lửa của công trình dân dụng đó và cấp của cửa hàng xăng dầu. Khoảng cách này được phép giảm 30% khi cửa hàng lắp đặt hệ thống thu hồi hơi xăng dầu.

Hệ thống đường ống công nghệ

• Đường ống công nghệ phải được chế tạo từ vật liệu chịu xăng dầu, không cháy, có đường kính trong không nhỏ hơn 32mm. Đối với ống thép phải có biện pháp bảo vệ chống ăn mòn bề mặt.
• Các đường ống đi song song phải cách nhau ít nhất bằng một lần đường kính của ống lớn hơn. Đối với liên kết mặt bích, khoảng cách tối thiểu là đường kính mặt bích cộng thêm 3cm.
• Ống xuất xăng dầu từ bể chứa đến cột bơm phải cách đáy bể ít nhất 15cm để tránh hút cặn.
• Quá trình nhập xăng dầu vào bể chứa bắt buộc phải sử dụng phương pháp nhập kín. Đường ống nhập phải kéo dài xuống sát đáy bể và cách đáy bể không quá 20cm.
• Hệ thống van thở:
  • Mọi bể chứa đều phải lắp đặt van thở riêng biệt hoặc chung nhóm nhiên liệu. Đường kính trong của ống nối từ bể đến van thở không nhỏ hơn 50mm.
  • Van thở phải được trang bị bình ngăn lửa và nằm trong vùng bảo vệ của hệ thống chống sét đánh thẳng.
  • Đối với cửa hàng trên mặt đất, nếu ống van thở lắp dọc theo tường bao thì van thở phải cách mép trong bờ tường tối thiểu 2m (giảm còn 0,5m nếu có hệ thống thu hồi hơi). Nếu lắp dọc theo tường nhà, miệng xả van thở phải cao hơn mái nhà ít nhất 1m và cách các loại cửa sổ, cửa đi tối thiểu 3,5m.
  • Đối với cửa hàng trên mặt nước, miệng xả của van thở phải cao hơn nóc hoặc mái che của cửa hàng ít nhất 1m.

Hệ thống điện, chống sét và nối đất

• Hệ thống điện phải được thiết kế và lắp đặt tuân thủ TCVN 5334:2007. Toàn bộ thiết bị điện lắp đặt tại vùng nguy hiểm Z0 và Z1 phải là loại thiết bị phòng nổ chuyên dụng.
• Cáp điện đi ngầm trực tiếp trong đất phải là loại cáp ruột đồng, cách điện bằng nhựa tổng hợp chịu xăng dầu và có vỏ thép bảo vệ. Nếu không có vỏ thép, cáp phải được luồn trong ống thép hoặc ống nhựa bảo vệ. Cấm đi chung cáp điện trong hào đặt ống dẫn xăng dầu.
• Nếu sử dụng máy phát điện, vị trí đặt máy phải nằm ngoài vùng nguy hiểm cháy nổ. Ống khói của máy phát điện phải có bộ dập lửa và được bọc cách nhiệt an toàn.
• Hệ thống chống sét và nối đất:
  • Phải có hệ thống chống sét đánh thẳng cho các hạng mục công trình với điện trở nối đất không vượt quá 10 Ohms.
  • Bể chứa bằng thép phải được hàn nối ít nhất hai vị trí với hệ thống nối đất chống sét cảm ứng và tĩnh điện, điện trở nối đất không vượt quá 10 Ohms.
  • Tại vị trí nhập xăng dầu phải lắp đặt thiết bị nối đất tĩnh điện để tiếp địa cho xe xitéc trước khi bơm rót.
  • Hệ thống nối đất an toàn cho các thiết bị điện và vỏ cột bơm phải có điện trở nối đất không quá 4 Ohms (hoặc không quá 1 Ohm nếu nối chung với hệ thống nối đất chống sét đánh thẳng).

Trang thiết bị phòng cháy chữa cháy (PCCC)

• Cửa hàng phải niêm yết rõ ràng nội quy PCCC, tiêu lệnh chữa cháy, biển cấm lửa, cấm sử dụng điện thoại di động tại các vị trí dễ quan sát.
• Số lượng phương tiện chữa cháy ban đầu tối thiểu phải được trang bị theo quy định:
  • Cụm bể chứa cửa hàng cấp 1 và cấp 2: 2 bình bột chữa cháy loại lớn (khối lượng bột >= 25kg), 2 bình bột xách tay (khối lượng bột >= 4kg) và 4 chăn sợi dập lửa.
  • Cụm bể chứa cửa hàng cấp 3: 1 bình bột loại lớn (>= 25kg), 2 bình bột xách tay (>= 4kg) và 2 chăn sợi.
  • Khu vực cột bơm và vị trí nhập xăng dầu: Mỗi vị trí phải có ít nhất 2 bình bột xách tay (>= 4kg) và 1 chăn sợi.
• Bình chữa cháy treo tường phải có chiều cao từ mặt sàn đến tay cầm không quá 1,25m. Nếu đặt trên sàn phải có giá đỡ khô ráo cao không quá 2/3 chiều cao bình. Bình đặt gần cửa ra vào phải cách mép cửa tối thiểu 1m.

Hệ thống cấp thoát nước và bảo vệ môi trường

• Nước thải nhiễm dầu phát sinh từ khu vực rửa xe, nền bãi, súc rửa bể phải được thu gom bằng hệ thống rãnh thoát riêng có nắp đậy bằng tấm đan bê tông hoặc lưới thép có lỗ thoát khí để tránh tích tụ hơi xăng dầu.
• Nước thải nhiễm dầu bắt buộc phải được xử lý qua bể tách dầu đạt quy chuẩn QCVN 29:2010/BTNMT trước khi xả thải ra môi trường bên ngoài.
• Các chất thải nguy hại nhiễm dầu (giẻ lau, bùn thải bể chứa...) phải được phân loại, lưu giữ trong thùng kín và xử lý theo đúng quy định về quản lý chất thải nguy hại.
• Đối với cửa hàng trên mặt nước, quá trình bơm rót phải sử dụng khay hứng xăng dầu thừa từ vòi bơm, tuyệt đối không để xăng dầu rò rỉ hoặc rơi vãi xuống nguồn nước.

Hệ thống thu hồi hơi xăng dầu

• Hệ thống thu hồi hơi phải đảm bảo nguyên lý kín hoàn toàn, đưa toàn bộ lượng hơi xăng dầu phát sinh trong quá trình nhập hàng từ bể chứa ngược trở lại xitéc của xe ô tô vận chuyển.
• Các thiết bị, đường ống, khớp nối nhanh của hệ thống thu hồi hơi phải được chế tạo từ vật liệu chịu xăng dầu, không cháy và đảm bảo độ kín khít tuyệt đối trong suốt quá trình vận hành.

Hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện

• Quy chuẩn QCVN 01:2020/BCT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2021.
• Quy chuẩn này thay thế hoàn toàn cho hai quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước đây là:
  • QCVN 01:2013/BCT về yêu cầu thiết kế cửa hàng xăng dầu trên mặt đất.
  • QCVN 10:2015/BCT về yêu cầu thiết kế cửa hàng xăng dầu trên mặt nước.
• Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan hướng dẫn, kiểm tra và giám sát việc thực hiện quy chuẩn trên phạm vi toàn quốc.
• Sở Công Thương các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm giám sát, kiểm tra việc tuân thủ quy chuẩn tại địa phương và tiếp nhận báo cáo hợp quy của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu.