Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Dân số 2025 với nhiều chính sách mang tính bước ngoặt. Không còn dừng lại ở việc khuyến khích, Nhà nước đã đưa ra những quyền lợi sát sườn như ưu tiên mua nhà ở xã hội hay tăng thời gian nghỉ thai sản để giải quyết bài toán già hóa dân số và mức sinh thấp.

1. Trao quyền tự quyết số con cho các cặp vợ chồng

Một trong những thay đổi căn bản nhất là việc chuyển từ "vận động mỗi cặp vợ chồng có 2 con" sang trao quyền tự quyết hoàn toàn. Theo quy định tại Điều 13 Luật Dân số 2025, cá nhân và cặp vợ chồng có quyền:

"Quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và nuôi dạy con của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trên cơ sở bình đẳng."

Quy định này không chỉ thể hiện sự tôn trọng quyền con người mà còn là chiến lược linh hoạt để ứng phó với tình trạng mức sinh chênh lệch giữa các vùng miền hiện nay.

2. Tăng thời gian nghỉ thai sản lên 7 tháng khi sinh con thứ hai

Để hỗ trợ các gia đình nuôi dạy con tốt hơn, Luật Dân số 2025 đã sửa đổi các quy định liên quan trong Bộ luật Lao động 2019 và Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Cụ thể, khi sinh con thứ hai, lao động nữ sẽ được nghỉ thai sản 07 tháng (tăng 01 tháng so với quy định chung). Đối với lao động nam, thời gian nghỉ khi vợ sinh con thứ hai cũng được ấn định là 10 ngày làm việc. Đây là nỗ lực rất lớn nhằm giảm bớt áp lực cho phụ nữ trong giai đoạn hậu sản và khuyến khích sự chia sẻ trách nhiệm từ người cha.

3. Ưu tiên mua nhà ở xã hội cho gia đình sinh đủ 2 con

Đây có lẽ là điểm mới được mong chờ nhất. Tại khoản 1 Điều 14 Luật Dân số 2025, Nhà nước cam kết ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội đối với người có từ 02 con đẻ trở lên.

Bên cạnh đó, phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi tại các vùng có mức sinh thấp cũng sẽ nhận được những khoản hỗ trợ tài chính trực tiếp. Những chính sách này đánh trúng vào tâm lý "an cư lạc nghiệp", giúp giải quyết rào cản kinh tế lớn nhất khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ ngại sinh con.

4. Nghiêm cấm tiết lộ giới tính thai nhi dưới mọi hình thức

Nhằm kiểm soát tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đang ở mức báo động, Điều 6 và Điều 15 Luật Dân số 2025 quy định rất nghiêm khắc về hành vi lựa chọn giới tính thai nhi. Các bác sĩ hoặc nhân viên y tế có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi nhằm mục đích phá thai sẽ bị đình chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh.

5. Chủ động thích ứng với kỷ nguyên già hóa dân số

Việt Nam đang là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Điều 7 Luật Dân số 2025 đã đặt ra khung pháp lý để phát triển mạng lưới lão khoa, khuyến khích chuẩn bị cho tuổi già từ khi còn trẻ và xây dựng các chính sách an sinh xã hội dài hạn cho người cao tuổi.

Việc ban hành Luật Dân số 2025 không chỉ là thay đổi về mặt câu chữ trong văn bản pháp luật, mà là một cuộc cách mạng trong tư duy quản lý dân số, chuyển từ kiểm soát sang hỗ trợ và phát triển bền vững.