Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6263:2007 (hoàn toàn tương đương với ISO 8261:2001) là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định các hướng dẫn chung về việc chuẩn bị mẫu thử, huyền phù ban đầu và các dung dịch pha loãng thập phân phục vụ cho công tác kiểm tra vi sinh vật đối với sữa và sản phẩm sữa. Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết và chuyên sâu nội dung từ Phần mở đầu đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn, làm cơ sở pháp lý và kỹ thuật cho các phòng thử nghiệm vi sinh thực phẩm:

• Tiêu chuẩn này đưa ra các nguyên tắc và hướng dẫn chung để chuẩn bị mẫu thử, dịch huyền phù ban đầu (mẫu pha loãng ban đầu) và các dung dịch pha loãng thập phân tiếp theo.
• Đối tượng áp dụng bao gồm sữa nguyên liệu, sữa uống, sữa bột, các sản phẩm sữa lên men (như sữa chua), phomat, bơ, kem, và các sản phẩm sữa đặc biệt khác.
• Tiêu chuẩn này được thiết kế để áp dụng kết hợp với tiêu chuẩn chung về chuẩn bị mẫu thử vi sinh vật (như TCVN 6507 hoặc ISO 6887-1) nhằm đảm bảo tính thống nhất trong quy trình phân tích.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, người sử dụng cần tham chiếu và phối hợp chặt chẽ với các tài liệu viện dẫn quan trọng sau:

• TCVN 6404 (ISO 7218): Vi sinh vật học - Nguyên tắc chung về kiểm tra vi sinh vật. Đây là tiêu chuẩn nền tảng quy định các yêu cầu về trang thiết bị, an toàn sinh học và kỹ thuật thao tác trong phòng thí nghiệm vi sinh.
• TCVN 6507-1 (ISO 6887-1): Vi sinh vật học trong thực phẩm và thức ăn chăn nuôi - Chuẩn bị mẫu thử, huyền phù ban đầu và các dung dịch pha loãng thập phân để kiểm tra vi sinh vật - Phần 1: Các nguyên tắc chung để chuẩn bị huyền phù ban đầu và các dung dịch pha loãng thập phân.
• Các tài liệu viện dẫn này luôn được áp dụng theo phiên bản mới nhất được công bố để đảm bảo tính cập nhật của công nghệ và phương pháp thử nghiệm.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm chuyên ngành cốt lõi nhằm tránh sự hiểu sai lệch trong quá trình thực hành thí nghiệm:

• Huyền phù ban đầu (Initial suspension): Là dung dịch thu được sau khi trộn một lượng sản phẩm thử nghiệm đã cân hoặc đong với một lượng dịch pha loãng gấp chín lần (hoặc theo tỷ lệ quy định khác), sử dụng các thiết bị đồng hóa phù hợp để phân tán đều các vi sinh vật có trong mẫu.
• Dung dịch pha loãng thập phân tiếp theo (Further decimal dilutions): Là các dung dịch được chuẩn bị bằng cách trộn một thể tích xác định của huyền phù ban đầu với một thể tích dịch pha loãng gấp chín lần thể tích đó, và lặp lại quá trình này với các dung dịch pha loãng tiếp theo để thu được dãy pha loãng thập phân (10 mũ trừ 2, 10 mũ trừ 3, v.v.).
• Mẫu thử (Test sample): Lượng mẫu được lấy ra từ mẫu phòng thí nghiệm để tiến hành chuẩn bị huyền phù ban đầu và thực hiện các phép thử vi sinh trực tiếp.

4. Nguyên tắc chung và chuẩn bị dịch pha loãng (Điều 4)

Đây là nội dung kỹ thuật trọng tâm quy định các yêu cầu khắt khe đối với hóa chất, môi trường và quy trình chuẩn bị dịch pha loãng nhằm bảo vệ tế bào vi sinh vật khỏi bị sốc nhiệt hoặc sốc thẩm thấu:

• Yêu cầu đối với nước pha chế: Nước dùng để chuẩn bị dịch pha loãng phải là nước cất hoặc nước đã khử khoáng, không chứa các chất gây ức chế hoặc kích thích sự phát triển của vi sinh vật.
• Các loại dịch pha loãng thông dụng: Tiêu chuẩn quy định chi tiết công thức và cách pha chế các loại dịch pha loãng tiêu chuẩn bao gồm:
  • Dịch pha loãng muối peptone (Peptone salt solution): Chứa peptone (1,0 g/l) và natri clorua (8,5 g/l). Đây là dịch pha loãng vạn năng được khuyên dùng nhiều nhất cho các sản phẩm sữa.
  • Dịch pha loãng Ringer nồng độ một phần tư (Quarter-strength Ringer's solution): Thường dùng cho một số loại sản phẩm sữa đặc thù để duy trì áp suất thẩm thấu ổn định cho vi khuẩn.
  • Dịch pha loãng đệm phosphat (Phosphate-buffered solution): Có độ pH ổn định ở mức 7,2, thích hợp cho các mẫu nhạy cảm với sự thay đổi nồng độ axit.
• Quy trình khử trùng dịch pha loãng: Dịch pha loãng sau khi chuẩn bị phải được phân phối vào các bình chứa (chai, ống nghiệm) với thể tích chính xác và tiến hành khử trùng bằng nồi hấp áp lực (autoclave) ở nhiệt độ 121 độ C trong thời gian tối thiểu 15 phút.
• Kiểm tra chất lượng dịch pha loãng: Sau khi khử trùng, độ pH của dịch pha loãng phải đạt giá trị trung tính (thường dao động từ 6,8 đến 7,2 ở nhiệt độ 25 độ C). Dịch pha loãng không được sử dụng nếu phát hiện có sự thay đổi về màu sắc, độ trong hoặc xuất hiện kết tủa.
• Bảo quản: Dịch pha loãng đã khử trùng cần được bảo quản trong điều kiện tối, ở nhiệt độ từ 0 độ C đến 5 độ C và không được sử dụng quá thời hạn quy định (thường không quá 1 tháng) để tránh nguy cơ nhiễm bẩn hoặc biến đổi hóa học.