Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8597:2010 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISPM 31) quy định về phương pháp luận lấy mẫu các chuyến hàng phục vụ công tác kiểm dịch thực vật. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng (Scope)

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và mục đích áp dụng của tiêu chuẩn trong hoạt động kiểm dịch thực vật thực tế:

• Tiêu chuẩn cung cấp các hướng dẫn kỹ thuật và phương pháp luận để thiết kế, thực hiện các chương trình lấy mẫu kiểm dịch thực vật đối với các chuyến hàng xuất khẩu, nhập khẩu hoặc vận chuyển quá cảnh.
• Mục đích chính của việc lấy mẫu là nhằm phát hiện các sinh vật gây hại (dịch hại) trên chuyến hàng, hoặc để xác định xem chuyến hàng đó có tuân thủ các quy định kiểm dịch thực vật hiện hành hay không.
• Tiêu chuẩn này tập trung vào việc lấy mẫu dựa trên cơ sở thống kê toán học để đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cao, đồng thời cũng đề cập đến các phương pháp lấy mẫu không dựa trên thống kê (lấy mẫu định hướng).

- Điều 2: Tài liệu viện dẫn (References)

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần phải tham chiếu và phối hợp sử dụng với các tài liệu, tiêu chuẩn quốc tế liên quan:

• Các Tiêu chuẩn quốc tế về biện pháp kiểm dịch thực vật (ISPM), đặc biệt là ISPM 5 (Thuật ngữ kiểm dịch thực vật) để thống nhất về mặt ngôn ngữ và khái niệm chuyên ngành.
• Các văn bản hướng dẫn kỹ thuật liên quan của Công ước Bảo vệ Thực vật Quốc tế (IPPC) và các tổ chức bảo vệ thực vật khu vực.

- Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa (Terms and definitions)

Tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm cốt lõi để tránh sự nhầm lẫn trong quá trình thực thi kiểm dịch thực vật tại cửa khẩu:

• Chuyến hàng (Consignment): Là một lượng thực vật, sản phẩm thực vật hoặc các vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật được vận chuyển từ một quốc gia này sang một quốc gia khác, được bao gồm trong một giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật duy nhất.
• Lô hàng (Lot): Là một tập hợp các đơn vị của một hàng hóa duy nhất, có thể nhận biết được bởi tính đồng nhất về thành phần, nguồn gốc, xuất xứ, thời gian đóng gói. Một chuyến hàng có thể bao gồm một hoặc nhiều lô hàng khác nhau.
• Đơn vị lấy mẫu (Sampling unit): Là đơn vị riêng lẻ, nhỏ nhất có thể phân chia được trong lô hàng để tiến hành lấy mẫu (ví dụ: một quả, một cây, một bao gói, một thùng carton).
• Cỡ mẫu (Sample size): Số lượng các đơn vị lấy mẫu được chọn ra từ lô hàng để tiến hành kiểm tra, giám định.
• Mức độ phát hiện (Detection threshold): Tỷ lệ nhiễm dịch hại tối thiểu trong lô hàng mà phương pháp lấy mẫu có khả năng phát hiện được với một mức độ tin cậy xác định.

- Điều 4: Nguyên tắc chung về lấy mẫu kiểm dịch thực vật (General principles)

Điều khoản này phân tích sâu sắc các nguyên lý nền tảng và cơ sở khoa học của việc lấy mẫu:

• Mục tiêu của việc lấy mẫu: Việc lấy mẫu phải làm rõ được hai mục tiêu chính là kiểm tra sự tuân thủ quy định (nhằm chấp nhận hoặc từ chối chuyến hàng) và thu thập thông tin giám sát dịch hại.
• Cơ sở thống kê: Việc lấy mẫu dựa trên thống kê đòi hỏi phải xác định rõ mức độ tin cậy (ví dụ: 95%) và mức độ phát hiện mong muốn. Số lượng mẫu cần lấy (cỡ mẫu) phụ thuộc trực tiếp vào các chỉ số này và sự phân bố của dịch hại trong lô hàng (phân bố ngẫu nhiên, phân bố tập trung hay phân bố đều).
• Tính đại diện của mẫu: Mẫu được lấy phải phản ánh trung thực tình trạng thực tế của toàn bộ lô hàng. Mọi đơn vị lấy mẫu trong lô hàng đều phải có cơ hội được lựa chọn ngang nhau (lấy mẫu ngẫu nhiên).
• Các yếu tố ảnh hưởng đến thiết kế lấy mẫu: Cơ quan kiểm dịch thực vật phải xem xét các yếu tố như bản chất của hàng hóa, loại dịch hại mục tiêu, phương thức đóng gói, phương tiện vận chuyển, và nguồn lực kiểm tra thực tế để lựa chọn phương pháp lấy mẫu tối ưu nhất.