Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8623:2015 (ISO 23380:2013)

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8623:2015 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 23380:2013 về Than - Lựa chọn phương pháp xác định các nguyên tố dạng vết. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng hướng dẫn các phòng thử nghiệm và cơ quan kiểm định chất lượng lựa chọn phương pháp phân tích tối ưu, đảm bảo tính chính xác, độ tin cậy và sự thống nhất trong việc xác định hàm lượng các nguyên tố dạng vết có trong than.

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này đưa ra các khuyến nghị và tiêu chí kỹ thuật để lựa chọn phương pháp phân tích phù hợp nhằm xác định các nguyên tố dạng vết trong than đá, than nâu và á bitum.
• Các nguyên tố dạng vết được đề cập bao gồm các nguyên tố có hàm lượng rất nhỏ nhưng có ý nghĩa quan trọng về mặt môi trường và công nghệ như: Asen (As), Cadimi (Cd), Thủy ngân (Hg), Chì (Pb), Selen (Se), Antimon (Sb), Crom (Cr), Đồng (Cu), Niken (Ni), Kẽm (Zn), và các nguyên tố độc hại khác.
• Tiêu chuẩn không quy định một quy trình phân tích cụ thể chi tiết, mà tập trung vào việc định hướng cho người sử dụng cách đánh giá, so sánh và lựa chọn kỹ thuật phân tích dựa trên mục đích thử nghiệm và năng lực thiết bị thực tế.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách hiệu quả, người sử dụng cần phối hợp viện dẫn các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế liên quan đến quy trình lấy mẫu than, chuẩn bị mẫu thử và các phương pháp phân tích hóa học cơ bản.
• Việc tuân thủ các tiêu chuẩn viện dẫn về chuẩn bị mẫu là bắt buộc để đảm bảo tính đại diện của mẫu phân tích trước khi tiến hành xác định các nguyên tố dạng vết ở nồng độ cực thấp.

- Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm chuyên ngành cốt lõi phục vụ cho quá trình đánh giá và lựa chọn phương pháp, bao gồm:

• Nguyên tố dạng vết (Trace elements): Là các nguyên tố có hàm lượng cực kỳ nhỏ trong mẫu than, thường được biểu thị bằng miligam trên kilôgam (mg/kg) hoặc phần triệu (ppm).
• Giới hạn phát hiện (LOD - Limit of Detection): Nồng độ hoặc hàm lượng thấp nhất của nguyên tố có thể phát hiện được bằng một phương pháp phân tích cụ thể với độ tin cậy thống kê xác định.
• Giới hạn định lượng (LOQ - Limit of Quantification): Nồng độ thấp nhất của nguyên tố có thể xác định được bằng định lượng với mức độ chính xác và độ chụm chấp nhận được.
• Độ lặp lại và độ tái lập: Các chỉ số đo lường độ chụm của phép phân tích trong cùng một điều kiện thử nghiệm hoặc giữa các phòng thử nghiệm khác nhau.

- Nguyên tắc chung trong việc lựa chọn phương pháp (Điều 4)

Việc lựa chọn phương pháp xác định các nguyên tố dạng vết trong than phải dựa trên các nguyên tắc khoa học và thực tiễn sau:

• Mục đích sử dụng dữ liệu: Tùy thuộc vào việc kết quả phân tích được dùng cho giao dịch thương mại, kiểm soát quy trình công nghệ, đánh giá tác động môi trường hay nghiên cứu khoa học để quyết định yêu cầu về độ nhạy và độ chính xác của phương pháp.
• Nồng độ dự kiến của nguyên tố: Lựa chọn kỹ thuật phân tích có dải đo và giới hạn phát hiện phù hợp với khoảng nồng độ dự kiến của nguyên tố cần xác định trong nền mẫu than.
• Kỹ thuật phân hủy mẫu: Đánh giá các phương pháp chuẩn bị và phân hủy mẫu (như phân hủy bằng axit trong hệ thống kín áp suất cao, tro hóa nhiệt độ cao, hoặc nung chảy) để đảm bảo hòa tan hoàn toàn nguyên tố cần phân tích mà không làm thất thoát do bay hơi hoặc gây nhiễm bẩn mẫu.
• Kỹ thuật đo lường: Xem xét tính khả thi của các thiết bị phân tích phổ biến như quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS), quang phổ phát xạ plasma cảm ứng cao tần (ICP-OES), hoặc quang phổ khối plasma cảm ứng cao tần (ICP-MS) dựa trên tính sẵn có của thiết bị và yêu cầu kỹ thuật của phép đo.
• Yếu tố cản trở nền (Matrix interference): Đánh giá và kiểm soát các ảnh hưởng cản trở từ nền mẫu than (như hàm lượng tro cao, sự có mặt của các nguyên tố đa lượng) đối với phép đo để lựa chọn phương pháp hiệu chuẩn và hiệu chỉnh nền thích hợp.