Trong bối cảnh Việt Nam đang dần chuyển đổi sang hệ thống quản lý dân cư hiện đại, nhiều người dân vẫn đang duy trì thói quen sử dụng tấm thẻ Chứng minh nhân dân (CMND) cũ mà không hề hay biết rằng nó đã hết giá trị pháp lý. Việc sử dụng một tấm thẻ "hết đát" không đơn thuần là sự bất tiện, mà còn tiềm ẩn những rủi ro về xử phạt hành chính và gây đình trệ cho các giao dịch quan trọng như ngân hàng, nhà đất hay thủ tục hành chính.

Tấm thẻ Chứng minh nhân dân là vật bất ly thân của mỗi công dân nhưng cũng có thời hạn sử dụng nhất định (ảnh minh họa)

Thời hạn 15 năm - "Con số vàng" cần ghi nhớ của Chứng minh nhân dân

Theo quy định tại Điều 2 Nghị định 05/1999/NĐ-CP, Chứng minh nhân dân có giá trị sử dụng trong một khoảng thời gian cụ thể:

"Chứng minh nhân dân có giá trị sử dụng 15 năm kể từ ngày cấp."

Điều này có nghĩa là, dù tấm thẻ của bạn còn mới, chữ số còn rõ nét nhưng nếu đã bước sang năm thứ 16 kể từ ngày cơ quan Công an đóng dấu cấp, thì tấm thẻ đó đã chính thức trở thành một mảnh nhựa không còn giá trị chứng minh nhân thân. Rất nhiều người dân nhầm tưởng rằng CMND có giá trị vĩnh viễn hoặc chỉ cần nhìn rõ ảnh là được, dẫn đến việc bị động khi thực hiện các thủ tục pháp lý.

Mức xử phạt khi sử dụng Chứng minh nhân dân quá hạn: Không chỉ là nhắc nhở

Pháp luật hiện hành quy định rất rõ về trách nhiệm của công dân trong việc quản lý và sử dụng giấy tờ tùy thân. Cụ thể, tại điểm b khoản 1 Điều 9 Nghị định 167/2013/NĐ-CP, hành vi không thực hiện đúng quy định về cấp mới, cấp đổi, cấp lại CMND sẽ bị xử lý như sau:

"1. Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây: ... b) Không thực hiện đúng quy định của pháp luật về cấp mới, cấp đổi, cấp lại Chứng minh nhân dân;"

Mặc dù số tiền phạt từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng có vẻ không lớn, nhưng việc bị lập biên bản vi phạm hành chính sẽ tạo ra những phiền hà không đáng có và làm mất thời gian của công dân khi đi làm thủ tục cấp đổi sang thẻ Căn cước công dân (CCCD).

Người dân cần chủ động thực hiện thủ tục cấp đổi khi CMND hết hạn để tránh bị xử phạt (ảnh minh họa)

Những rắc rối pháp lý khi giao dịch bằng Chứng minh nhân dân "hết đát"

Ngoài việc bị phạt tiền, rắc rối lớn nhất nằm ở các giao dịch dân sự. Khi bạn ra ngân hàng để rút tiền, đến văn phòng công chứng để ký hợp đồng mua bán nhà đất, hay thậm chí là làm thủ tục tại sân bay, nếu nhân viên chức năng phát hiện CMND của bạn đã quá hạn 15 năm, họ có quyền từ chối thực hiện giao dịch.

Lý do là bởi một văn bản pháp lý được xác lập dựa trên một giấy tờ tùy thân không còn giá trị sẽ khiến giao dịch đó có nguy cơ bị tuyên vô hiệu. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong các giao dịch tài sản lớn, nơi mà sự chính xác về nhân thân là yêu cầu tiên quyết.

Thủ tục cấp đổi từ Chứng minh nhân dân sang Căn cước công dân năm 2018

Kể từ khi Luật Căn cước công dân 2014 có hiệu lực, tại nhiều địa phương đã triển khai cấp thẻ CCCD thay cho CMND cũ. Theo Thông tư 11/2016/TT-BCA, trình tự thực hiện cấp đổi được tối giản hóa để tạo điều kiện cho người dân:

• Bước 1: Công dân điền vào Tờ khai căn cước công dân tại cơ quan quản lý CCCD hoặc khai trực tuyến (nếu địa phương có hỗ trợ).
• Bước 2: Cán bộ tiếp nhận hồ sơ kiểm tra, đối chiếu thông tin. Trường hợp chuyển từ CMND 9 số hoặc 12 số sang thẻ CCCD, cán bộ sẽ thu lại CMND cũ theo quy định.
• Bước 3: Thực hiện lấy vân tay, chụp ảnh chân dung trực tiếp tại cơ quan Công an. Đây là bước quan trọng để đảm bảo tính duy nhất và bảo mật của thẻ CCCD.
• Bước 4: Nhận giấy hẹn trả kết quả. Thông thường, bạn sẽ nhận được thẻ mới sau khoảng 7-15 ngày làm việc.

Một điểm lưu ý quan trọng là khi đổi từ CMND 9 số sang CCCD, người dân sẽ được cấp Giấy xác nhận số Chứng minh nhân dân. Tờ giấy này cực kỳ quan trọng để bạn thực hiện thay đổi thông tin trên sổ đỏ, tài khoản ngân hàng, bảo hiểm xã hội... sau này.

Lời khuyên từ chuyên gia

Đừng đợi đến khi cần giao dịch gấp mới kiểm tra lại ngày cấp CMND. Hãy dành 30 giây để lật mặt sau của tấm thẻ và kiểm tra ngay hôm nay. Nếu thời hạn 15 năm sắp hết hoặc đã hết, hãy sắp xếp thời gian đến cơ quan Công an quận/huyện nơi đăng ký hộ khẩu thường trú để làm thủ tục cấp đổi. Việc chủ động tuân thủ pháp luật không chỉ giúp bạn tránh được khoản tiền phạt mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chính mình trong mọi giao dịch đời sống.

Hệ thống Pháp luật