Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5866:1995 quy định các yêu cầu kỹ thuật an toàn đối với các cơ cấu an toàn cơ khí của thang máy. Đây là văn bản kỹ thuật nền tảng nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người và hàng hóa trong quá trình lắp đặt, vận hành và sử dụng thang máy tại Việt Nam. Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết và chuyên sâu nội dung từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định rõ giới hạn pháp lý và đối tượng điều chỉnh của tiêu chuẩn:

• Tiêu chuẩn này áp dụng bắt buộc đối với các cơ cấu an toàn cơ khí của thang máy dẫn động điện, bao gồm cả thang máy chở người, thang máy chở hàng có người đi kèm và thang máy chở hàng không có người đi kèm.
• Các cơ cấu an toàn cơ khí được điều chỉnh trực tiếp bao gồm: bộ hãm bảo hiểm (bộ phận giữ cabin hoặc đối trọng), bộ khống chế vượt tốc (bộ hạn chế tốc độ), giảm chấn và các cơ cấu khóa tự động cửa tầng.
• Tiêu chuẩn không áp dụng cho các loại thang máy đặc thù như thang máy mỏ, thang máy tàu thủy, hoặc các thiết bị nâng chuyên dụng khác trừ khi có các văn bản quy phạm kỹ thuật riêng biệt phối hợp áp dụng.

Điều 2: Tiêu chuẩn trích dẫn

Để đảm bảo tính đồng bộ và chuẩn xác trong quá trình áp dụng, TCVN 5866:1995 yêu cầu phối hợp tham chiếu chặt chẽ với các tiêu chuẩn liên quan:

• TCVN 5744:1993 về Thang máy - Yêu cầu an toàn trong lắp đặt và sử dụng.
• Các tiêu chuẩn quốc gia hiện hành về thử nghiệm vật liệu cơ khí, chất lượng mối hàn và các chi tiết chế tạo máy liên quan để đảm bảo tính đồng bộ về mặt kỹ thuật và độ bền cơ học của toàn bộ hệ thống.

Điều 3: Yêu cầu chung đối với cơ cấu an toàn cơ khí

Điều khoản này thiết lập các nguyên tắc thiết kế, chế tạo và vận hành cơ bản mà mọi cơ cấu an toàn cơ khí phải đáp ứng:

• Độ tin cậy hoạt động: Các cơ cấu an toàn cơ khí phải hoạt động chắc chắn, chính xác và tin cậy trong mọi điều kiện vận hành bình thường cũng như khi xảy ra sự cố nghiêm trọng (như đứt cáp treo hoặc cabin chạy quá tốc độ giới hạn).
• Vật liệu chế tạo: Vật liệu dùng để chế tạo các chi tiết chịu lực của cơ cấu an toàn phải có chứng chỉ xuất xứ rõ ràng, đảm bảo các tính năng cơ lý như độ bền kéo và độ dai va đập. Tiêu chuẩn nghiêm cấm sử dụng gang xám hoặc các vật liệu có tính giòn cao cho các chi tiết chịu lực va đập trực tiếp.
• Khả năng tiếp cận và bảo dưỡng: Thiết kế cấu tạo của các cơ cấu an toàn phải đảm bảo thuận tiện cho việc kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ và thử nghiệm kỹ thuật an toàn mà không gây cản trở cho các bộ phận khác.
• Niêm phong và nhãn mác: Sau khi chế tạo và thử nghiệm xuất xưởng đạt yêu cầu, các cơ cấu an toàn (đặc biệt là bộ khống chế vượt tốc và bộ hãm bảo hiểm) phải được niêm phong và gắn nhãn thể hiện rõ các thông số kỹ thuật cốt lõi bao gồm: tốc độ tác động định mức, tải trọng cho phép, số chế tạo và năm sản xuất.

Điều 4: Quy định kỹ thuật cụ thể cho từng cơ cấu an toàn

Đây là nội dung trọng tâm quy định chi tiết các yêu cầu kỹ thuật riêng biệt đối với từng bộ phận an toàn cơ khí cốt lõi:

• Bộ hãm bảo hiểm (Cơ cấu dừng khẩn cấp):
  • Phải có khả năng dừng và giữ chặt cabin (hoặc đối trọng) trên ray dẫn hướng khi cáp treo bị đứt hoặc khi tốc độ di chuyển vượt quá giới hạn cho phép.
  • Phân loại rõ ràng phạm vi áp dụng: Bộ hãm bảo hiểm tức thời (chỉ áp dụng cho thang máy có vận tốc định mức thấp) và bộ hãm bảo hiểm êm/trượt (bắt buộc áp dụng cho thang máy có vận tốc định mức cao nhằm giảm gia tốc âm khi phanh, tránh gây chấn thương cho người trong cabin).
  • Lực tác động của bộ hãm bảo hiểm lên ray dẫn hướng phải được phân bố đều, không gây ra hiện tượng biến dạng vĩnh cửu hoặc hư hỏng nghiêm trọng cho ray dẫn hướng sau khi tác động.
• Bộ khống chế vượt tốc (Bộ hạn chế tốc độ):
  • Phải tác động cơ học để kích hoạt bộ hãm bảo hiểm hoạt động khi tốc độ của cabin (hoặc đối trọng) vượt quá tốc độ định mức một giá trị giới hạn quy định (thường từ 15% đến 40% tùy thuộc vào vận tốc thiết kế của thang máy).
  • Cáp của bộ khống chế vượt tốc phải là cáp thép chuyên dụng, có đường kính không nhỏ hơn giá trị quy định để đảm bảo độ bền kéo và tránh hiện tượng trượt trên rãnh puly khi cơ cấu này tác động.
  • Phải tích hợp công tắc điện an toàn để ngắt nguồn điện động cơ và nguồn điện phanh điện từ trước khi hoặc đồng thời với thời điểm bộ hãm bảo hiểm tác động cơ học.
• Giảm chấn (Buffer):
  • Phải được lắp đặt chắc chắn ở đáy hố thang (pit) ngay dưới cabin và đối trọng để hấp thụ năng lượng va đập trong trường hợp cabin hoặc đối trọng vượt quá hành trình giới hạn dưới.
  • Quy định cụ thể về việc sử dụng giảm chấn loại đàn hồi (cao su, lò xo) cho thang máy tốc độ thấp và giảm chấn thủy lực cho thang máy tốc độ cao để đảm bảo gia tốc giảm dần nằm trong giới hạn an toàn sinh học cho người sử dụng.
• Cơ cấu khóa tự động cửa tầng:
  • Mỗi cửa tầng phải được trang bị cơ cấu khóa tự động bằng cơ khí kết hợp chặt chẽ với tiếp điểm điện an toàn.
  • Hệ thống điều khiển chỉ cho phép thang máy khởi động và vận hành khi tất cả các cửa tầng đã được đóng và khóa hoàn toàn bằng cơ khí.
  • Khóa cửa tầng phải được thiết kế chống can thiệp trái phép, đảm bảo không thể mở được từ phía ngoài hành lang nếu không có chìa khóa chuyên dùng dành riêng cho nhân viên kỹ thuật hoặc cứu hộ.