Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 2695:2000 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn Mỹ ASTM D 974 - 95) quy định phương pháp xác định trị số axit và trị số kiềm trong các sản phẩm dầu mỏ và chất bôi trơn bằng phương pháp chuẩn độ với chỉ thị màu. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này chỉ rõ phương pháp xác định các thành phần có tính axit hoặc bazơ tồn tại trong các sản phẩm dầu mỏ và chất bôi trơn có khả năng hòa tan hoặc gần như hòa tan hoàn toàn trong hỗn hợp dung môi gồm toluen và rượu isopropyl.
• Phương pháp này được áp dụng rộng rãi để đánh giá chất lượng của các loại dầu chưa qua sử dụng và dầu đã qua sử dụng trong quá trình vận hành (bao gồm dầu động cơ, dầu tuabin, dầu truyền động và các loại chất lỏng thủy lực).
• Tiêu chuẩn lưu ý không áp dụng phương pháp chuẩn độ chỉ thị màu đối với các loại dầu bôi trơn có chứa phụ gia kiểu tẩy rửa (detergent-type) hoặc các loại dầu có màu quá tối, gây cản trở việc nhận biết sự thay đổi màu sắc của chất chỉ thị ở điểm cuối chuẩn độ. Đối với các trường hợp đặc thù này, người thử nghiệm được khuyến cáo chuyển sang áp dụng phương pháp chuẩn độ điện thế theo tiêu chuẩn tương đương.

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn này viện dẫn các tài liệu kỹ thuật liên quan nhằm đảm bảo tính đồng bộ và độ chính xác cao trong quá trình thực hiện phép thử. Các tài liệu viện dẫn bao gồm các tiêu chuẩn về phương pháp lấy mẫu sản phẩm dầu mỏ, tiêu chuẩn về chất lượng nước dùng trong phòng thí nghiệm và các phương pháp thử nghiệm bổ trợ khác của ASTM và TCVN.
• Việc tuân thủ nghiêm ngặt các tài liệu viện dẫn là bắt buộc để hạn chế sai số hệ thống trong quá trình chuẩn bị mẫu và hóa chất thử nghiệm.

Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Trị số axit (Acid Number): Được định nghĩa là số miligam kali hydroxit (KOH) cần thiết để trung hòa toàn bộ các thành phần có tính axit có trong một gam mẫu thử dưới các điều kiện quy định của tiêu chuẩn.
• Trị số kiềm (Base Number): Là lượng axit (được biểu thị bằng số miligam KOH tương đương) cần thiết để trung hòa hết các thành phần có tính kiềm trong một gam mẫu thử dưới các điều kiện thử nghiệm tiêu chuẩn.
• Trị số axit mạnh (Strong Acid Number): Là số miligam KOH cần thiết để trung hòa các thành phần axit mạnh (như axit vô cơ) có trong một gam mẫu thử.
• Trị số kiềm mạnh (Strong Base Number): Là lượng axit cần thiết để trung hòa các thành phần kiềm mạnh có trong một gam mẫu thử, được quy đổi tương đương ra số miligam KOH.

Tóm tắt phương pháp thử (Điều 4)

• Để tiến hành thử nghiệm, một lượng mẫu xác định sẽ được hòa tan hoàn toàn vào hỗn hợp dung môi chuẩn độ (thường là hỗn hợp toluen, rượu isopropyl và một lượng nước nhỏ).
• Đối với việc xác định trị số axit: Dung dịch mẫu sau khi hòa tan được tiến hành chuẩn độ bằng dung dịch tiêu chuẩn kali hydroxit (KOH) pha trong rượu isopropyl. Điểm cuối của quá trình chuẩn độ được xác định bằng sự chuyển màu rõ rệt của chất chỉ thị màu p-naphtholbenzein (chuyển từ màu cam sang màu xanh lục hoặc xanh lục - nâu).
• Đối với việc xác định trị số kiềm: Dung dịch mẫu được chuẩn độ ngược lại bằng dung dịch tiêu chuẩn axit clohydric (HCl) pha trong rượu isopropyl cho đến khi xuất hiện sự thay đổi màu sắc đặc trưng của chất chỉ thị.
• Phương pháp chuẩn độ chỉ thị màu này cung cấp một quy trình phân tích nhanh chóng, hiệu quả và không yêu cầu các thiết bị đo điện thế phức tạp, giúp dễ dàng kiểm soát chất lượng dầu mỏ ngay tại các phòng thử nghiệm thông thường.