Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9143:2022 về Công trình thủy lợi - Tính toán thấm dưới đáy và vai công trình trên nền không phải là đá quy định các nguyên tắc, phương pháp và yêu cầu kỹ thuật trong việc tính toán thấm phục vụ thiết kế, xây dựng và quản lý vận hành các công trình thủy lợi.

Phạm vi và đối tượng áp dụng:

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này áp dụng để tính toán thấm dưới đáy và vòng qua vai các công trình thủy lợi (như đập dâng nước, cống, nhà máy thủy điện, bể hút trạm bơm...) xây dựng trên nền không phải là đá bao gồm đất dính, đất không dính và hỗn hợp cát cuội sỏi.
• Đối tượng áp dụng: Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực tư vấn, khảo sát, thiết kế, thẩm định, thi công và quản lý khai thác các công trình thủy lợi tại Việt Nam.

- Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn (Điều 1)

• Quy định các phương pháp tính toán thấm dưới đáy và vai của các công trình thủy lợi xây dựng trên nền đất, cát, cuội sỏi.
• Không áp dụng cho các công trình xây dựng trên nền đá nứt nẻ hoặc các dạng nền đặc biệt khác đòi hỏi phương pháp tính toán chuyên biệt.
• Là cơ sở kỹ thuật để xác định các thông số thấm phục vụ cho việc đánh giá ổn định thấm của nền và bản thân công trình thủy lợi.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn này áp dụng các tài liệu viện dẫn liên quan đến khảo sát địa chất công trình, địa chất thủy văn và thiết kế công trình thủy lợi hiện hành.
• Trong trường hợp các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng theo phiên bản mới nhất được công bố.

- Thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi (Điều 3)

• Thấm dưới đáy công trình: Hiện tượng dòng nước dịch chuyển trong môi trường đất nền dưới áp lực của cột nước chênh lệch giữa thượng lưu và hạ lưu công trình.
• Thấm vòng qua vai công trình: Dòng thấm xuất hiện ở hai bên vai công trình, đi qua các lớp đất đá ở phần tiếp giáp giữa công trình và bờ đất tự nhiên.
• Gradient thấm (độ dốc thủy lực): Tỷ số giữa tổn thất cột nước trên một đơn vị chiều dài đường thấm, là chỉ tiêu quan trọng để đánh giá khả năng xói ngầm, cát chảy và ổn định thấm của nền.
• Áp lực thấm ngược (áp lực đẩy nổi): Áp lực do dòng nước thấm tác dụng lên đáy công trình theo hướng từ dưới lên trên, ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định chống trượt của công trình.

- Quy định chung về tính toán thấm (Điều 4)

• Yêu cầu về tài liệu đầu vào: Phải thu thập đầy đủ và chính xác tài liệu về địa chất công trình, địa chất thủy văn, các chỉ tiêu cơ lý của đất nền (hệ số thấm, thành phần hạt, dung trọng...) và các thông số thủy lực (mực nước thượng lưu, hạ lưu lớn nhất, nhỏ nhất, thiết kế, kiểm tra).
• Xác định sơ đồ tính toán: Phải thiết lập sơ đồ tính toán thấm (mặt cắt dọc, mặt cắt ngang) phản ánh đúng điều kiện địa chất thực tế và hình học của công trình.
• Các trường hợp tính toán: Tính toán thấm phải được thực hiện cho các thời kỳ thi công, vận hành bình thường và các trường hợp bất lợi nhất (chênh lệch mực nước lớn nhất, khi có sự cố thiết bị tiêu nước).
• Mục tiêu tính toán: Xác định lưu lượng thấm, áp lực thấm ngược lên đáy công trình, vị trí đường bão hòa, gradient thấm tại các vị trí trọng yếu (đặc biệt là tại cửa ra ở hạ lưu) để đề xuất các biện pháp chống thấm và tiêu nước phù hợp.

Hiệu lực thi hành: Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9143:2022 thay thế cho TCVN 9143:2012 và có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quy định của pháp luật hiện hành về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.