Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7111:2002

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7111:2002 ban hành "Quy phạm phân cấp và đóng tàu cá biển cỡ nhỏ". Đây là văn bản kỹ thuật pháp lý đóng vai trò nền tảng trong việc điều chỉnh, định hướng và giám sát toàn bộ quy trình từ thiết kế, đóng mới, hoán cải cho đến vận hành các loại tàu cá biển có kích thước giới hạn tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này được xây dựng nhằm mục tiêu tối cao là bảo đảm an toàn sinh mạng cho ngư dân, nâng cao khả năng chịu sóng gió của phương tiện và bảo vệ môi trường sinh thái biển.

Phần 1: Quy định chung và hoạt động giám sát, kiểm tra phân cấp

Phần này thiết lập khung pháp lý và quy trình kỹ thuật bắt buộc đối với công tác đăng kiểm và phân cấp tàu cá biển cỡ nhỏ, được chia làm hai phân nhánh chính:

• Phần 1-A - Quy định chung về hoạt động giám sát: Xác định rõ phạm vi áp dụng, các định nghĩa chuyên ngành và nguyên tắc phân cấp tàu. Quy định chi tiết về trách nhiệm của chủ tàu, cơ sở đóng tàu và đăng kiểm viên. Đặc biệt, chương này nhấn mạnh quy trình thẩm định, phê duyệt hồ sơ thiết kế kỹ thuật trước khi tiến hành thi công thực tế.
• Phần 1-B - Quy định chung về kiểm tra phân cấp: Thiết lập hệ thống kiểm tra kỹ thuật nghiêm ngặt bao gồm kiểm tra lần đầu (đối với tàu đóng mới hoặc tàu chuyển cấp) và các loại kiểm tra chu kỳ (kiểm tra hàng năm, kiểm tra trung gian, kiểm tra định kỳ). Ngoài ra, quy trình kiểm tra bất thường cũng được quy định cụ thể nhằm áp dụng khi tàu gặp tai nạn, sự cố kỹ thuật hoặc khi có sự thay đổi lớn về kết cấu thân tàu và máy móc.

Phần 2: Kết cấu thân tàu và trang thiết bị

Đây là phần kỹ thuật trọng yếu quy định chi tiết về quy cách vật liệu, kích thước cơ cấu và phương pháp liên kết đối với từng loại vật liệu vỏ tàu khác nhau:

• Kết cấu thân tàu vỏ thép: Quy định các tiêu chuẩn về chiều dày tôn vỏ, kích thước các cơ cấu khỏe như sống chính, sườn, xà ngang boong và vách ngăn kín nước. Đáng chú ý, quy phạm cho phép phần sống mũi nằm phía trên đường nước toàn tải có thể giảm diện tích tiết diện xuống còn 70% trị số tính toán tiêu chuẩn nhằm tối ưu hóa khối lượng mũi tàu mà vẫn đảm bảo độ bền va đập.
• Kết cấu thân tàu bằng chất dẻo cốt sợi thủy tinh (FRP): Đưa ra các yêu cầu nghiêm ngặt về điều kiện môi trường nhà xưởng khi gia công (nhiệt độ, độ ẩm), tỷ lệ giữa nhựa liên kết và sợi thủy tinh, quy trình xếp lớp laminate và gia cường tại các vị trí chịu lực cục bộ lớn như bệ máy, vùng mũi và đuôi tàu.
• Kết cấu thân tàu vỏ gỗ: Kế thừa kinh nghiệm đóng tàu truyền thống kết hợp khoa học hiện đại, quy định về nhóm gỗ được phép sử dụng, phương pháp xử lý chống mối mọt, quy cách liên kết bằng đinh đỉa, bu lông và kỹ thuật xảm trét kín nước cho các đường khe ván vỏ.
• Thiết bị lái và thiết bị neo: Xác định các thông số kỹ thuật tối thiểu của hệ thống bánh lái, máy lái (tay lái hoặc hệ thống thủy lực), xích neo, neo và tời neo nhằm đảm bảo khả năng giữ tàu an toàn khi neo đậu và tính năng điều động linh hoạt trong mọi điều kiện thời tiết.

Phần 3: Hệ thống máy tàu

Hệ thống động lực và các thiết bị phụ trợ trên tàu cá cỡ nhỏ phải đáp ứng các tiêu chuẩn vận hành liên tục, bền bỉ trong môi trường biển cực kỳ khắc nghiệt:

• Động cơ đốt trong và thiết bị truyền động: Quy định về công suất, hệ thống bôi trơn, hệ thống làm mát (bằng nước biển trực tiếp hoặc gián tiếp) và các cơ cấu bảo vệ tự động của động cơ chính và động cơ phụ. Hệ thống truyền động (hộp số, khớp nối) phải đảm bảo khả năng đảo chiều và truyền tải công suất tối ưu.
• Hệ trục, chân vịt và dao động xoắn: Quy định đường kính tối thiểu của trục trung gian, trục chân vịt, vật liệu chế tạo trục và chân vịt. Yêu cầu tính toán dao động xoắn của hệ trục để tránh hiện tượng cộng hưởng gây phá hủy hệ thống truyền động khi động cơ hoạt động ở các dải vòng quay khác nhau.
• Hệ thống đường ống, van và phụ tùng: Quy định chi tiết về hệ thống ống la-gô (hút khô buồng máy và các khoang), hệ thống ống dằn, ống nhiên liệu và hệ thống cứu hỏa. Các van thông biển và van xả mạn phải được chế tạo bằng vật liệu chống ăn mòn cao và bố trí ở vị trí dễ tiếp cận.
• Bình chịu áp lực và phụ tùng dự trữ: Đưa ra tiêu chuẩn thử áp lực đối với các bình chứa khí nén dùng để khởi động động cơ và danh mục các phụ tùng, dụng cụ sửa chữa bắt buộc phải trang bị theo tàu.

Phần 4 và Phần 5: Tiêu chuẩn về ổn định và mạn khô

Hai yếu tố quyết định trực tiếp đến khả năng chống lật và chống chìm của tàu cá khi hoạt động trên sóng gió:

• Ổn định của tàu cá: Quy định các tiêu chuẩn đánh giá chiều cao tâm thế hiệu dụng, diện tích biểu đồ ổn định tĩnh trong các trạng thái hoạt động điển hình (tàu không tải, tàu đầy tải ra khơi, tàu đầy tải đánh bắt trên đường về). Các yêu cầu bổ sung được áp dụng riêng cho từng loại nghề khai thác có tính chất đặc thù như nghề lưới kéo (giật đột ngột) hoặc nghề lưới vây (tập trung tải trọng một bên mạn).
• Mạn khô: Quy định chiều cao mạn khô tối thiểu nhằm đảm bảo tàu có đủ lượng dự trữ nổi cần thiết, hạn chế tối đa lượng nước biển tràn lên boong gây mất an toàn cho thuyền viên và ảnh hưởng đến tính ổn định của tàu.

Phần 6: Trang thiết bị an toàn và trang thiết bị nghề cá

Phần này được chia thành hai nhóm trang bị riêng biệt phục vụ cho hai mục đích khác nhau:

• Phần 6-A - Trang bị an toàn: Quy định định mức và tiêu chuẩn kỹ thuật đối với phương tiện cứu sinh (phao tròn, phao áo, bè cứu sinh tự thổi), phương tiện tín hiệu (đèn hành trình, còi, pháo hiệu cứu nạn), trang bị vô tuyến điện (máy thông tin liên lạc sóng HF/VHF để liên lạc với đất liền) và trang bị hàng hải (la bàn từ, hải đồ vùng biển hoạt động).
• Phần 6-B - Trang thiết bị nghề cá: Quy định về an toàn kỹ thuật cho các máy khai thác (tời kéo lưới, tời thu câu), nguồn động lực và hệ thống trích lực (PTO) từ động cơ chính để dẫn động tời, hệ thống cơ khí đánh bắt và các dụng cụ khai thác thủy sản nhằm bảo vệ an toàn lao động cho ngư dân trong quá trình thao tác kéo, thả lưới.

Phần 7: Hệ thống ngăn ngừa ô nhiễm môi trường biển

Quy định các biện pháp kỹ thuật nhằm kiểm soát và hạn chế tối đa nguồn chất thải từ tàu cá ra môi trường biển:

• Ngăn ngừa ô nhiễm do dầu: Quy định về việc thu gom, lưu trữ nước lẫn dầu từ buồng máy (nước la-gô buồng máy) và cấm xả trực tiếp dầu thải xuống biển.
• Quản lý chất thải và nước thải: Các yêu cầu về trang bị két chứa hoặc thiết bị xử lý nước thải sinh hoạt, rác thải sinh hoạt trên tàu trước khi đưa về bờ xử lý.