Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2021/BXD về Quy hoạch xây dựng do Bộ Xây dựng ban hành là văn bản pháp lý tối cao quy định các giới hạn kỹ thuật và yêu cầu quản lý bắt buộc phải tuân thủ trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh và giám sát thực hiện các đồ án quy hoạch xây dựng tại Việt Nam. Quy chuẩn này đóng vai trò nền tảng trong việc định hình không gian kiến trúc, cảnh quan, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội nhằm hướng tới sự phát triển bền vững.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng (Điều 1 và Điều 2)

Quy chuẩn xác định rõ ranh giới pháp lý và các đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của các quy định kỹ thuật, cụ thể:

• Phạm vi điều chỉnh: Quy chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc phải tuân thủ trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch xây dựng vùng liên huyện, quy hoạch xây dựng vùng huyện, quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn và quy hoạch các khu chức năng (bao gồm khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế, khu du lịch, khu nghiên cứu đào tạo, khu thể dục thể thao). Các yêu cầu này bao trùm từ chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch, tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan cho đến hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng bắt buộc đối với mọi tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có hoạt động liên quan đến công tác quy hoạch xây dựng trên lãnh thổ Việt Nam. Điều này bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về quy hoạch, các đơn vị tư vấn lập quy hoạch, các chủ đầu tư dự án và các cơ quan thẩm định, phê duyệt quy hoạch.

Tài liệu viện dẫn (Điều 3)

Để đảm bảo tính đồng bộ và không chồng chéo trong hệ thống pháp luật, quy chuẩn quy định nguyên tắc áp dụng các tài liệu viện dẫn:

• Các tài liệu viện dẫn như tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) khác về phòng cháy chữa cháy, môi trường, giao thông, cấp thoát nước, an toàn công trình phải được áp dụng đồng thời và nhất quán.
• Trong trường hợp các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc được thay thế bằng văn bản mới, các tổ chức và cá nhân phải áp dụng theo phiên bản mới nhất được công bố hành chính.

Giải thích từ ngữ và các thuật ngữ cốt lõi (Điều 4)

Điều 4 của Quy chuẩn tập trung định nghĩa chuẩn xác các khái niệm kỹ thuật chuyên ngành, làm cơ sở pháp lý để tính toán các chỉ tiêu quy hoạch. Một số thuật ngữ quan trọng bao gồm:

• Đất xây dựng đô thị: Là chỉ tiêu đất đai được xác định để xây dựng các chức năng đô thị, bao gồm đất dân dụng và đất ngoài dân dụng, không bao gồm đất nông nghiệp, lâm nghiệp và các loại đất đặc thù khác nằm ngoài ranh giới phát triển đô thị.
• Mật độ xây dựng: Được phân định rõ ràng thành hai khái niệm là mật độ xây dựng thuần (net-density) và mật độ xây dựng gộp (gross-density). Mật độ xây dựng thuần là tỷ lệ diện tích chiếm đất của các công trình kiến trúc chính trên diện tích lô đất. Mật độ xây dựng gộp là tỷ lệ diện tích chiếm đất của các công trình kiến trúc trên toàn bộ diện tích khu đất (bao gồm cả sân đường, cây xanh, không gian mở và các khu vực kỹ thuật khác).
• Hệ số sử dụng đất: Là tỷ lệ giữa tổng diện tích sàn của toàn bộ các tầng của công trình (không tính diện tích các tầng hầm, tầng kỹ thuật, mái che cầu thang) trên tổng diện tích của lô đất xây dựng.
• Khoảng lùi công trình: Là khoảng không gian giữa chỉ giới đường đỏ và chỉ giới xây dựng, nhằm đảm bảo an toàn giao thông, tầm nhìn và tạo cảnh quan thông thoáng cho trục đường.
• Chiều cao xây dựng công trình: Được tính từ cao độ mặt đất đặt công trình theo quy hoạch được duyệt đến điểm cao nhất của công trình (bao gồm cả mái dốc hoặc mái tum, trừ các thiết bị kỹ thuật chuyên dụng như cột thu lôi, cột ăng ten).

Hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2021/BXD thay thế cho Quy chuẩn QCVN 01:2019/BXD. Các đồ án quy hoạch xây dựng đã được phê duyệt trước ngày quy chuẩn này có hiệu lực thi hành tiếp tục được thực hiện theo quyết định phê duyệt. Đối với các đồ án quy hoạch đang trong quá trình lập, thẩm định nhưng chưa được phê duyệt, phải rà soát và điều chỉnh các chỉ tiêu kỹ thuật để phù hợp với các quy định mới tại QCVN 01:2021/BXD nhằm đảm bảo tính thống nhất pháp lý.