Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 10:2014/BXD do Bộ Xây dựng ban hành là văn bản pháp lý bắt buộc áp dụng trong hoạt động xây dựng nhằm tạo điều kiện cho người khuyết tật tiếp cận và sử dụng các công trình một cách an toàn, bình đẳng. Dưới đây là phần tóm tắt chuyên sâu và chi tiết về các điều khoản chung từ Điều 1 đến Điều 4 của Quy chuẩn này.

- Điều 1: Phạm vi điều chỉnh của Quy chuẩn

Điều khoản này xác định giới hạn không gian và các loại hình công trình chịu sự điều chỉnh trực tiếp của quy chuẩn kỹ thuật, cụ thể:

• Quy chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc phải tuân thủ khi tiến hành thiết kế, xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp các công trình xây dựng nhằm đảm bảo người khuyết tật tiếp cận và sử dụng thuận tiện.
• Các loại hình công trình bắt buộc áp dụng bao gồm: nhà chung cư có thang máy; các công trình công cộng như trụ sở làm việc của cơ quan nhà nước, cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, công trình văn hóa, thể thao, thương mại, dịch vụ, nhà ga, bến xe, cảng hàng không.
• Quy chuẩn cũng áp dụng đối với các công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị như đường phố, quảng trường, công viên, lối đi bộ và các khu vực công cộng ngoài trời khác.
• Nhà nước khuyến khích áp dụng toàn bộ hoặc một phần các quy định trong quy chuẩn này đối với nhà ở riêng lẻ và các công trình không thuộc diện bắt buộc nhằm nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi, người khuyết tật và toàn xã hội.

- Điều 2: Đối tượng áp dụng quy chuẩn

Quy chuẩn phân định rõ ràng trách nhiệm pháp lý của các chủ thể tham gia vào chuỗi hoạt động xây dựng:

• Áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài có hoạt động liên quan đến công tác lập dự án đầu tư, khảo sát, thiết kế, thi công xây dựng, giám sát, nghiệm thu, quản lý và vận hành các công trình xây dựng trên lãnh thổ Việt Nam.
• Các cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng ở trung ương và địa phương có trách nhiệm sử dụng quy chuẩn này làm công cụ pháp lý để thẩm định thiết kế, cấp giấy phép xây dựng, thanh tra, kiểm tra và nghiệm thu công trình trước khi đưa vào khai thác sử dụng.

- Điều 3: Tài liệu viện dẫn pháp lý

Để đảm bảo tính đồng bộ và nhất quán trong hệ thống pháp luật xây dựng, quy chuẩn quy định nguyên tắc áp dụng các tài liệu viện dẫn:

• Các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quy chuẩn kỹ thuật khác liên quan đến thiết kế công trình, an toàn sinh mạng, phòng cháy chữa cháy, hệ thống điện, cấp thoát nước được viện dẫn để phối hợp áp dụng đồng bộ.
• Trong trường hợp các tài liệu viện dẫn có sự sửa đổi, bổ sung hoặc được thay thế bằng văn bản mới, người sử dụng quy chuẩn phải áp dụng theo phiên bản mới nhất hiện hành của văn bản đó.

- Điều 4: Giải thích từ ngữ và định nghĩa chuyên ngành

Để thống nhất cách hiểu và tránh các sai lệch trong quá trình thiết kế, thi công, quy chuẩn đưa ra định nghĩa chuẩn xác cho các thuật ngữ chuyên môn cốt lõi:

• Người khuyết tật: Là những người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng dẫn đến gặp khó khăn trong sinh hoạt, học tập, lao động. Quy chuẩn đặc biệt chú trọng đến nhóm người khuyết tật vận động (sử dụng xe lăn, gậy chống), người khiếm thị và người khiếm thính.
• Tiếp cận (Accessibility): Là khả năng người khuyết tật có thể tự mình hoặc với sự trợ giúp tối thiểu để tiếp cận, di chuyển vào bên trong và sử dụng các trang thiết bị, dịch vụ tiện ích của công trình một cách an toàn, độc lập.
• Đường dốc (Ramp): Là lối đi có mặt phẳng nghiêng nối giữa các cao độ khác nhau của công trình, được thiết kế với độ dốc, chiều rộng và tay vịn phù hợp để người đi xe lăn hoặc người gặp khó khăn trong di chuyển có thể tự lên xuống.
• Vệt dốc trên vỉa hè (Curb ramp): Là phần dốc chuyển tiếp nối liền giữa mặt vỉa hè và lòng đường hoặc lối đi bộ, giúp người đi xe lăn chuyển đổi cao độ một cách êm thuận, không bị vấp ngã.
• Lối vào tiếp cận: Là lối vào chính hoặc lối vào phụ của công trình được thiết kế không có bậc cấp hoặc có đường dốc thay thế, có cửa đủ rộng và không có vật cản để người khuyết tật dễ dàng ra vào.
• Nhà vệ sinh tiếp cận: Là buồng vệ sinh được thiết kế với diện tích đủ rộng để xe lăn có thể quay đầu, đồng thời được bố trí các thiết bị vệ sinh đặc thù như bồn cầu, chậu rửa, hệ thống tay vịn an toàn phù hợp với tầm với của người khuyết tật.