Tóm tắt Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11132:2015 (ISO 22118:2011) về Vi sinh vật trong thực phẩm và thức ăn chăn nuôi - Phản ứng chuỗi polymerase (PCR) để phát hiện và định lượng vi sinh vật gây bệnh từ thực phẩm - Đặc tính hiệu năng

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11132:2015 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 22118:2011. Đây là văn bản kỹ thuật nền tảng quy định các yêu cầu tối thiểu về đặc tính hiệu năng đối với các phương pháp phân tích dựa trên phản ứng chuỗi polymerase (PCR) nhằm phát hiện và định lượng các vi sinh vật gây bệnh trong thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và các mẫu môi trường liên quan.

1. Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này tập trung vào việc thiết lập các tiêu chí kỹ thuật để đánh giá năng lực của các phương pháp PCR. Phạm vi áp dụng cụ thể bao gồm:

• Các phòng thử nghiệm thực hiện phân tích vi sinh bằng kỹ thuật PCR định tính (phát hiện sự hiện diện) và PCR định lượng (xác định số lượng).
• Áp dụng đối với các sản phẩm dùng cho con người, thức ăn dành cho động vật và các mẫu môi trường trong khu vực sản xuất, xử lý thực phẩm.
• Làm cơ sở để các nhà phát triển phương pháp, các tổ chức đánh giá sự phù hợp và các phòng thử nghiệm xác nhận giá trị sử dụng (validation) của quy trình PCR.

2. Các đặc tính hiệu năng cốt lõi của phương pháp PCR

Tiêu chuẩn quy định chi tiết các thông số kỹ thuật bắt buộc phải được đánh giá và báo cáo để chứng minh độ tin cậy của phương pháp PCR, bao gồm:

• Độ nhạy kỹ thuật (Analytical sensitivity): Khả năng của phương pháp trong việc phát hiện một lượng rất nhỏ DNA mục tiêu có trong mẫu thử.
• Giới hạn phát hiện (LOD - Limit of Detection): Nồng độ hoặc số lượng vi sinh vật mục tiêu tối thiểu trong mẫu có thể được phát hiện một cách ổn định với xác suất xác định (thường là 95%).
• Độ đặc hiệu kỹ thuật (Analytical specificity): Khả năng của các cặp mồi (primers) và đầu dò (probes) chỉ liên kết và khuếch đại chính xác trình tự DNA của vi sinh vật mục tiêu mà không phản ứng chéo với các vi sinh vật không mục tiêu khác. Đặc tính này bao gồm độ đặc hiệu bao hàm (inclusivity) và độ đặc hiệu loại trừ (exclusivity).
• Giới hạn định lượng (LOQ - Limit of Quantification): Hàm lượng DNA mục tiêu nhỏ nhất có thể định lượng được với độ chính xác và độ chụm chấp nhận được (áp dụng riêng cho phương pháp PCR định lượng - qPCR).
• Độ tuyến tính (Linearity): Khả năng của phương pháp định lượng đưa ra các kết quả tỷ lệ thuận với nồng độ của DNA mục tiêu trong một phạm vi xác định.
• Độ chụm (Precision): Mức độ trùng khớp giữa các kết quả thử nghiệm độc lập thu được trong các điều kiện quy định, bao gồm độ lặp lại (repeatability) và độ tái lặp (reproducibility).

3. Yêu cầu về kiểm soát chất lượng trong quá trình thực hiện

Để đảm bảo tính chính xác của kết quả và hạn chế tối đa các sai số, tiêu chuẩn yêu cầu thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt:

• Sử dụng các mẫu chứng dương (positive controls) để xác nhận phản ứng khuếch đại hoạt động bình thường.
• Sử dụng các mẫu chứng âm (negative controls) để kiểm soát hiện tượng nhiễm bẩn chéo giữa các mẫu hoặc từ môi trường phòng thí nghiệm.
• Bắt buộc phải sử dụng chứng nội tại (internal amplification control - IAC) để phát hiện sự hiện diện của các chất ức chế phản ứng PCR có trong mẫu thực phẩm, tránh hiện tượng âm tính giả.

4. Ý nghĩa và vai trò của tiêu chuẩn

TCVN 11132:2015 đóng vai trò là công cụ kỹ thuật pháp lý quan trọng giúp thống nhất hóa các tiêu chuẩn đánh giá phương pháp PCR tại Việt Nam tiệm cận với tiêu chuẩn quốc tế. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp nâng cao năng lực kiểm nghiệm, đảm bảo tính khách quan, chính xác của kết quả phân tích vi sinh vật gây bệnh, từ đó hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý an toàn thực phẩm và hoạt động xuất nhập khẩu nông sản, thực phẩm.