Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13622-2:2023 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 12925-2:2020) về Chất bôi trơn, dầu công nghiệp và các sản phẩm liên quan (loại L) - Họ C (Bánh răng) - Phần 2: Quy định kỹ thuật đối với các phẩm cấp CKH, CKJ và CKM được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, đưa ra các yêu cầu kỹ thuật chi tiết đối với chất bôi trơn chuyên dụng dùng cho hệ thống bánh răng nửa kín và bánh răng hở.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh và sử dụng các sản phẩm chất bôi trơn thuộc họ C (Bánh răng) tại Việt Nam. Đối tượng điều chỉnh trực tiếp là các sản phẩm dầu bôi trơn bánh răng hở và nửa kín thuộc ba phẩm cấp chính bao gồm CKH, CKJ và CKM, thường được ứng dụng trong các ngành công nghiệp nặng như khai thác khoáng sản, sản xuất xi măng, luyện kim và các thiết bị truyền động công nghiệp tải trọng cao.

Nội dung cốt lõi của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13622-2:2023

1. Phạm vi áp dụng và phân loại sản phẩm (Điều 1)

• Xác định các yêu cầu kỹ thuật đối với chất bôi trơn chưa qua sử dụng, được thiết kế để bôi trơn các bánh răng hở và bánh răng nửa kín hoạt động dưới tải trọng lớn và tốc độ chậm hoặc trung bình.
• Phân loại chi tiết ba phẩm cấp chất bôi trơn dựa trên thành phần cấu tạo và cơ chế hoạt động: Phẩm cấp CKH (không chứa dung môi), Phẩm cấp CKJ (chứa dung môi dễ bay hơi) và Phẩm cấp CKM (chứa dung môi không bay hơi hoặc chất lỏng chuyên dụng).

2. Tài liệu viện dẫn và phương pháp thử (Điều 2)

• Tiêu chuẩn viện dẫn một hệ thống các tiêu chuẩn quốc tế (ISO) và tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) liên quan đến phương pháp lấy mẫu và thử nghiệm các chỉ tiêu lý hóa của dầu bôi trơn.
• Các phương pháp thử nghiệm bắt buộc bao gồm việc xác định độ nhớt động học, chỉ số độ nhớt, điểm chớp cháy, hàm lượng nước, độ ăn mòn tấm đồng, khả năng chịu tải cực áp (EP) và độ ổn định oxy hóa nhằm đảm bảo tính đồng nhất và độ chính xác của kết quả kiểm nghiệm.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Bánh răng hở (Open gears): Hệ thống truyền động bánh răng không có hộp che kín hoàn toàn, tiếp xúc trực tiếp với bụi bẩn, độ ẩm và các yếu tố môi trường bên ngoài.
• Bánh răng nửa kín (Semi-enclosed gears): Hệ thống bánh răng được bảo vệ bởi vỏ bọc nhưng không kín khít hoàn toàn, có nguy cơ rò rỉ chất bôi trơn hoặc bị tạp chất xâm nhập ở mức độ nhất định.
• Dung môi pha loãng: Các chất lỏng được thêm vào công thức pha chế nhằm giảm độ nhớt tạm thời của chất bôi trơn, hỗ trợ quá trình phun hoặc quét lên bề mặt bánh răng dễ dàng hơn.

4. Quy định kỹ thuật đối với từng phẩm cấp chất bôi trơn (Điều 4)

• Phẩm cấp CKH (Chất bôi trơn không chứa dung môi): Yêu cầu sản phẩm phải có độ nhớt cao, khả năng bám dính vượt trội trên bề mặt kim loại để chống lại lực ly tâm khi bánh răng quay. Sản phẩm phải có tính năng chịu tải cực áp (EP) cao, chống mài mòn và kháng nước tốt để không bị rửa trôi.
• Phẩm cấp CKJ (Chất bôi trơn chứa dung môi dễ bay hơi): Quy định nghiêm ngặt về tỷ lệ và loại dung môi sử dụng. Sau khi phun hoặc quét lên bánh răng, dung môi phải bay hơi nhanh chóng để lại một màng dầu bôi trơn có độ nhớt cực cao, dẻo dai và bảo vệ bề mặt răng khỏi va đập mạnh.
• Phẩm cấp CKM (Chất bôi trơn chứa dung môi không bay hơi): Yêu cầu chất bôi trơn duy trì trạng thái lỏng ổn định trong suốt quá trình vận hành, phù hợp cho các hệ thống bôi trơn tuần hoàn hoặc phun liên tục mà không làm thay đổi đột ngột các đặc tính kỹ thuật của màng dầu.

5. Các chỉ tiêu chất lượng bắt buộc phải kiểm soát

• Độ nhớt động học: Phải phù hợp với phân loại độ nhớt ISO VG được công bố, đảm bảo duy trì màng dầu đủ dày ở nhiệt độ làm việc của thiết bị.
• Khả năng chống gỉ và chống ăn mòn: Phải đạt các tiêu chuẩn thử nghiệm bảo vệ bề mặt thép và đồng, ngăn ngừa sự ăn mòn do hơi ẩm và axit phát sinh trong quá trình vận hành.
• Khả năng chịu tải cực áp (FZG và bốn bi): Đảm bảo màng bôi trơn không bị phá hủy dưới áp lực tiếp xúc cực lớn giữa các răng, ngăn ngừa hiện tượng cào xước và kẹt xước bề mặt kim loại.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13622-2:2023 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là công cụ kỹ thuật quan trọng giúp các cơ quan quản lý nhà nước kiểm soát chất lượng dầu bôi trơn lưu thông trên thị trường, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình sản xuất và lựa chọn đúng chủng loại dầu bôi trơn phù hợp cho hệ thống máy móc công nghiệp.