Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6777:2007 (ASTM D 4057 - 06) quy định về phương pháp lấy mẫu thủ công đối với dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ. Đây là văn bản kỹ thuật nền tảng, đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo tính đại diện của mẫu thử trước khi tiến hành các phân tích lý hóa tiếp theo. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng (Scope)

• Tiêu chuẩn này hướng dẫn các quy trình và thiết bị để lấy mẫu thủ công dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ ở trạng thái lỏng, bán lỏng hoặc thể rắn từ các bể chứa, đường ống, sà lan, tàu thủy, téc đường bộ, đường sắt hoặc từ các thùng chứa di động.
• Quy chuẩn áp dụng cho các sản phẩm có áp suất hơi bão hòa Reid (RVP) bằng hoặc nhỏ hơn 101 kPa (14,7 psi).
• Tiêu chuẩn không áp dụng cho việc lấy mẫu các sản phẩm khí hóa lỏng (LPG) hoặc khí thiên nhiên, cũng như các thiết bị lấy mẫu tự động (được quy định riêng ở tiêu chuẩn khác).
• Mục đích cốt lõi là thu được mẫu đại diện nhất cho toàn bộ lô hàng để xác định các chỉ tiêu chất lượng, hàm lượng nước, tạp chất cơ học hoặc các thông số thương mại khác.

- Điều 2: Tài liệu viện dẫn (Referenced Documents)

• Tiêu chuẩn này viện dẫn một loạt các tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia liên quan để đảm bảo tính đồng bộ trong đo lường và thử nghiệm.
• Các tài liệu viện dẫn chủ yếu bao gồm các tiêu chuẩn ASTM về phương pháp thử nghiệm tính chất vật lý, hóa học của dầu mỏ; các tiêu chuẩn về an toàn lao động và phòng chống cháy nổ trong ngành dầu khí.
• Việc áp dụng tiêu chuẩn này đòi hỏi người thực hiện phải tham chiếu và tuân thủ các quy định kỹ thuật của các tài liệu viện dẫn đi kèm để đảm bảo tính chính xác tối đa.

- Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa (Terminology)

Điều khoản này định nghĩa rõ ràng các khái niệm chuyên ngành để tránh nhầm lẫn trong quá trình thực hiện lấy mẫu thực tế:

• Mẫu đại diện (Representative sample): Là mẫu có chứa các thành phần với tỷ lệ tương tự như tỷ lệ của toàn bộ thể tích chất lỏng được lấy mẫu.
• Mẫu điểm (Spot sample): Mẫu được lấy tại một vị trí cụ thể trong bể chứa hoặc tại một thời điểm nhất định trên đường ống dòng chảy.
• Mẫu chảy liên tục (Running sample): Mẫu thu được bằng cách hạ thấp chai lấy mẫu xuống đáy bể và kéo lên với tốc độ không đổi sao cho chai chứa đầy khoảng 3/4 thể tích khi ra khỏi chất lỏng.
• Mẫu hỗn hợp (Composite sample): Mẫu được tạo ra bằng cách trộn lẫn các mẫu đơn lẻ theo tỷ lệ thể tích quy định để đại diện cho toàn bộ bồn chứa hoặc lô hàng.
• Mẫu bề mặt (Surface sample): Mẫu được lấy từ bề mặt của chất lỏng trong bể chứa.
• Mẫu đáy (Bottom sample): Mẫu được lấy từ phần chất lỏng nằm sát đáy bể chứa hoặc thùng chứa.

- Điều 4: Ý nghĩa và sử dụng (Significance and Use)

• Việc lấy mẫu chính xác là bước tiên quyết và quan trọng nhất trong mọi quy trình kiểm tra chất lượng dầu mỏ. Kết quả phân tích phòng thí nghiệm dù chính xác đến đâu cũng trở nên vô giá trị nếu mẫu thử không có tính đại diện.
• Mẫu thu được theo tiêu chuẩn này được sử dụng để xác định các đặc tính vật lý và hóa học, phục vụ cho việc tính toán khối lượng thương mại, tính thuế, kiểm tra sự phù hợp với các tiêu chuẩn kỹ thuật và giải quyết các tranh chấp thương mại.
• Tiêu chuẩn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn đúng phương pháp lấy mẫu, dụng cụ lấy mẫu phù hợp với từng loại sản phẩm dầu mỏ cụ thể (như dầu thô, xăng, dầu diesel, dầu nhờn, nhựa đường) để tránh làm biến đổi tính chất của mẫu trong quá trình thao tác.