Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 7747:2007 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn châu Âu EN 13708:2002) quy định phương pháp xác định thực phẩm đã qua xử lý bằng bức xạ ion hóa (chiếu xạ) đối với các loại thực phẩm có chứa đường tinh thể bằng cách sử dụng phương pháp đo phổ cộng hưởng quay điện tử (ESR). Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

Điều khoản này xác định rõ giới hạn, đối tượng và mục đích áp dụng của phương pháp đo phổ ESR:

• Phương pháp này được thiết kế đặc biệt để phát hiện việc xử lý chiếu xạ đối với các sản phẩm thực phẩm có chứa đường ở dạng tinh thể. Các đối tượng áp dụng điển hình bao gồm đường tinh luyện, các loại quả khô (như nho khô, vả khô), hoặc các thành phần thực phẩm khác có chứa hàm lượng đường tinh thể đáng kể.
• Tiêu chuẩn cung cấp một công cụ phân tích tin cậy cho các cơ quan quản lý chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm và các phòng thử nghiệm nhằm kiểm soát việc ghi nhãn, tính hợp pháp cũng như tính an toàn của thực phẩm chiếu xạ lưu thông trên thị trường.
• Phương pháp này đã được thử nghiệm liên phòng thử nghiệm thành công trên nhiều loại mẫu thực phẩm khác nhau để chứng minh tính khả thi, độ chính xác và độ lặp lại cao.

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác và đồng bộ, các tài liệu viện dẫn sau đây là cực kỳ cần thiết. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu, đối với tài liệu không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất:

• Các tiêu chuẩn quốc tế và khu vực liên quan đến phương pháp lấy mẫu, chuẩn bị mẫu và các thuật ngữ chung về thực phẩm chiếu xạ.
• Các hướng dẫn kỹ thuật về vận hành thiết bị đo phổ cộng hưởng quay điện tử (ESR) để đảm bảo tính đồng nhất trong kết quả đo lường giữa các phòng thử nghiệm khác nhau.

Nguyên lý cốt lõi của phương pháp đo phổ ESR được quy định chi tiết nhằm giúp kiểm nghiệm viên hiểu rõ cơ chế vật lý và hóa học của quá trình phân tích:

• Khi thực phẩm chứa đường tinh thể bị tác động bởi bức xạ ion hóa, các gốc tự do sẽ được sinh ra và bị bẫy (giữ lại) bên trong cấu trúc mạng tinh thể rắn của đường.
• Do cấu trúc tinh thể ngăn cản sự tái tổ hợp của các gốc tự do này, chúng có thể tồn tại ổn định trong một thời gian rất dài (từ vài tháng đến vài năm), cho phép phát hiện được ngay cả sau khi thực phẩm đã được chiếu xạ một thời gian dài trước đó.
• Phổ ESR thu được từ các gốc tự do này có các đặc tính tín hiệu đặc trưng (về hình dạng phổ, hệ số g, và độ rộng vạch phổ) khác biệt hoàn toàn so với mẫu không chiếu xạ.
• Bằng cách đo phổ ESR của mẫu thực phẩm, kiểm nghiệm viên có thể xác định sự hiện diện của các gốc tự do đặc trưng này, từ đó khẳng định chắc chắn sản phẩm đã bị chiếu xạ hay chưa.

Điều khoản này quy định các yêu cầu kỹ thuật tối thiểu đối với trang thiết bị và hóa chất sử dụng trong quá trình phân tích để đảm bảo độ nhạy và độ lặp lại của phép đo:

• Máy đo phổ ESR (Cộng hưởng quay điện tử): Phải hoạt động ở băng tần X (khoảng 9 GHz đến 10 GHz), được trang bị bộ cộng hưởng thích hợp và có khả năng kiểm soát nhiệt độ mẫu nếu cần thiết. Thiết bị phải có độ nhạy đủ cao để phát hiện các tín hiệu yếu từ lượng đường tinh thể nhỏ trong thực phẩm.
• Ống đo phổ ESR: Phải được làm bằng vật liệu không chứa các tạp chất từ tính hoặc các gốc tự do tự nhiên có thể gây nhiễu tín hiệu (thường sử dụng ống thạch anh tinh khiết).
• Hóa chất và chất chuẩn: Sử dụng các chất chuẩn có giá trị g đã biết (ví dụ: chất chuẩn chứa mangan hoặc diphenylpicrylhydrazyl - DPPH) để hiệu chuẩn từ trường và tần số vi sóng của máy đo phổ.
• Thiết bị chuẩn bị mẫu: Bao gồm các dụng cụ cơ học để tách, nghiền hoặc làm khô mẫu mà không làm thay đổi cấu trúc tinh thể đường hoặc sinh ra các gốc tự do do nhiệt hoặc lực ma sát quá lớn trong quá trình xử lý cơ học.