Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 7746:2007

Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 7746:2007 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn Châu Âu EN 13751:2002) quy định phương pháp phát hiện thực phẩm đã qua xử lý bằng bức xạ ion hóa (chiếu xạ) bằng cách sử dụng kỹ thuật đo cường độ phát quang do kích thích ánh sáng (Photostimulated Luminescence - PSL). Đây là một phương pháp sàng lọc nhanh, hiệu quả và có độ tin cậy cao đối với các loại thực phẩm chứa các hạt khoáng chất tự nhiên.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều khoản này xác định giới hạn và đối tượng áp dụng của phương pháp đo cường độ phát quang do kích thích ánh sáng (PSL):

• Đối tượng áp dụng: Phương pháp này được thiết kế để áp dụng cho các loại thực phẩm có chứa các hạt khoáng chất bám dính (chủ yếu là silicat hoặc các khoáng chất tương tự). Các nhóm thực phẩm điển hình bao gồm các loại thảo mộc, gia vị, rau củ sấy khô, động vật có vỏ (như tôm, cua, sò, điệp) và các sản phẩm thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật hoặc động vật có chứa bụi khoáng tự nhiên.
• Tính chất của phương pháp: Đây là một phương pháp sàng lọc nhanh (screening method). Kết quả thu được từ phương pháp PSL cho phép phân loại nhanh chóng mẫu thực phẩm thành ba nhóm: đã chiếu xạ, không chiếu xạ, hoặc không xác định (cần kiểm tra thêm).
• Giới hạn phương pháp: Đối với các mẫu cho kết quả không xác định hoặc để khẳng định chắc chắn kết quả sàng lọc, cần phải tiến hành các phương pháp phân tích khẳng định khác, chẳng hạn như phương pháp nhiệt phát quang (TL) theo tiêu chuẩn TCVN 7404 (EN 1788).

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Điều khoản này liệt kê các tài liệu viện dẫn bắt buộc để áp dụng tiêu chuẩn này. Các tài liệu viện dẫn bao gồm các tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia liên quan đến việc phát hiện thực phẩm chiếu xạ:

• TCVN 7404 (EN 1788): Thực phẩm - Phát hiện thực phẩm chiếu xạ từ đó tách được silicat khoáng - Phương pháp nhiệt phát quang. Đây là tiêu chuẩn bổ trợ quan trọng nhất để khẳng định lại kết quả của phương pháp PSL khi gặp các trường hợp nghi ngờ.
• Các tiêu chuẩn liên quan đến việc lấy mẫu, chuẩn bị mẫu và các quy định chung về an toàn bức xạ trong phòng thí nghiệm.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa thống nhất để đảm bảo việc hiểu và áp dụng chính xác các khái niệm kỹ thuật trong quá trình thử nghiệm:

• Phát quang do kích thích ánh sáng (PSL): Là hiện tượng phát xạ ánh sáng từ một chất (ở đây là các hạt khoáng chất trong thực phẩm) khi chất đó được kích thích bằng năng lượng ánh sáng có bước sóng thích hợp, sau khi đã được tích lũy năng lượng từ bức xạ ion hóa trước đó.
• Cường độ phát quang (PSL Intensity): Lượng ánh sáng phát ra từ mẫu được đo bằng thiết bị chuyên dụng (đếm photon) trong một khoảng thời gian xác định, biểu thị bằng số đếm trên giây (cps - counts per second).
• Giá trị ngưỡng (Threshold values): Các giá trị giới hạn được thiết lập để phân loại mẫu. Thông thường bao gồm ngưỡng dưới (T1) và ngưỡng trên (T2) để phân định ranh giới giữa mẫu không chiếu xạ, mẫu nghi ngờ và mẫu đã chiếu xạ.

Điều 4: Nguyên lý của phương pháp

Nguyên lý hoạt động của phương pháp đo cường độ phát quang do kích thích ánh sáng (PSL) dựa trên các hiện tượng vật lý sau:

• Sự tích lũy năng lượng: Khi thực phẩm (và các hạt khoáng chất bám trên thực phẩm) bị chiếu xạ bằng bức xạ ion hóa, các điện tử trong mạng tinh thể của khoáng chất sẽ bị kích thích và bị bẫy ở các mức năng lượng cao hơn (gọi là các bẫy điện tử).
• Sự giải phóng năng lượng bằng ánh sáng: Khi các hạt khoáng chất này được chiếu sáng bằng nguồn sáng kích thích thích hợp (thường là ánh sáng hồng ngoại hoặc ánh sáng có bước sóng cụ thể), các điện tử bị bẫy sẽ được giải phóng và trở về trạng thái năng lượng cơ bản. Quá trình này giải phóng năng lượng dưới dạng ánh sáng phát quang.
• Đo lường và đánh giá: Cường độ của ánh sáng phát quang phát ra tỷ lệ thuận với lượng năng lượng đã tích lũy (tức là liều lượng chiếu xạ mà thực phẩm đã nhận). Bằng cách đo cường độ ánh sáng này bằng đầu dò nhạy sáng (ống nhân quang thế), người ta có thể xác định được thực phẩm đã từng bị xử lý chiếu xạ hay chưa.