Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7746:2017

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7746:2017 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn châu Âu EN 13751:2009) quy định phương pháp sàng lọc nhằm phát hiện các loại thực phẩm đã qua xử lý bằng bức xạ ion hóa (thực phẩm chiếu xạ) bằng kỹ thuật đo quang phát quang (PSL - Photostimulated Luminescence). Đây là một phương pháp kiểm nghiệm hiện đại, nhanh chóng và hiệu quả, đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý an toàn thực phẩm và minh bạch thông tin nhãn mác sản phẩm.

Nội dung chi tiết các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Tiêu chuẩn này hướng dẫn phương pháp sàng lọc để phát hiện việc xử lý chiếu xạ đối với các loại thực phẩm bằng cách đo tín hiệu quang phát quang.
• Đối tượng áp dụng chủ yếu là các loại thực phẩm có chứa các khoáng chất silicat bám dính (ví dụ như các loại thảo mộc, gia vị, rau củ khô, các loại hạt) hoặc các loại thực phẩm có cấu trúc vỏ cứng (như động vật giáp xác, động vật thân mềm hai mảnh vỏ).
• Phương pháp này được thiết kế như một công cụ sàng lọc định tính nhanh. Kết quả thu được chỉ dùng để xác định xem thực phẩm có bị chiếu xạ hay không, không dùng để xác định liều lượng chiếu xạ cụ thể đã áp dụng lên thực phẩm.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Tiêu chuẩn viện dẫn các tài liệu kỹ thuật liên quan để đảm bảo tính đồng bộ và chuẩn xác trong quá trình thực hiện phép thử. Các tài liệu này bao gồm các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế về lấy mẫu, chuẩn bị mẫu và các thuật ngữ chung liên quan đến thực phẩm chiếu xạ.
• Đối với các tài liệu viện dẫn có ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuyên ngành cốt lõi để thống nhất cách hiểu và thực hành trong phòng thí nghiệm:

• Quang phát quang (PSL - Photostimulated Luminescence): Là hiện tượng phát xạ ánh sáng từ một chất (đã được kích thích trước đó bằng bức xạ ion hóa) khi chất đó được kích thích bằng năng lượng ánh sáng có bước sóng thích hợp.
• Tín hiệu PSL (PSL Signal): Cường độ ánh sáng phát ra từ mẫu thử được ghi nhận bằng thiết bị đo chuyên dụng, biểu thị bằng số đếm trên giây hoặc đơn vị đo lường tương đương.
• Mẫu âm tính (Negative): Mẫu thử cho kết quả đo dưới ngưỡng giới hạn dưới, biểu thị thực phẩm chưa qua xử lý chiếu xạ hoặc không phát hiện được dấu vết chiếu xạ bằng phương pháp này.
• Mẫu dương tính (Positive): Mẫu thử cho kết quả đo vượt ngưỡng giới hạn trên, khẳng định thực phẩm đã qua xử lý chiếu xạ.
• Mẫu nghi ngờ (Intermediate): Mẫu thử có kết quả đo nằm trong khoảng giữa ngưỡng âm tính và dương tính. Đối với các mẫu này, cần tiến hành phân tích lại hoặc kiểm chứng bằng các phương pháp khẳng định khác.

Điều 4: Nguyên lý của phương pháp

• Khi thực phẩm hoặc các tạp chất khoáng (như silicat) bám trên thực phẩm bị tác động bởi bức xạ ion hóa, năng lượng bức xạ sẽ giải phóng các electron trong cấu trúc tinh thể. Một phần các electron này bị bẫy lại tại các vị trí khuyết tật của mạng tinh thể (gọi là bẫy điện tích).
• Trong quá trình phân tích, khi mẫu thử được kích thích bằng nguồn ánh sáng có bước sóng thích hợp (thường là ánh sáng hồng ngoại hoặc ánh sáng kích thích chuyên dụng), năng lượng ánh sáng sẽ giải phóng các electron bị bẫy này.
• Khi các electron giải phóng trở lại trạng thái năng lượng cơ bản, chúng sẽ phát ra năng lượng dưới dạng ánh sáng (hiện tượng quang phát quang).
• Cường độ của ánh sáng phát ra (tín hiệu PSL) tỷ lệ thuận với lượng điện tích bị bẫy, từ đó phản ánh mức độ tác động của bức xạ ion hóa lên mẫu thử. Tín hiệu này được ghi nhận bằng ống nhân quang thế và hệ thống đo đếm để đưa ra kết luận phân tích cuối cùng.