Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5139:1990 do Ủy ban Khoa học Nhà nước ban hành quy định về phương pháp lấy mẫu nông sản thực phẩm nhằm xác định dư lượng thuốc trừ dịch hại. Đây là văn bản kỹ thuật nền tảng giúp thống nhất quy trình lấy mẫu, bảo đảm tính đại diện, khách quan và độ chính xác cao nhất cho kết quả kiểm nghiệm dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật trong thực phẩm.

Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung cốt lõi từ Phần mở đầu đến các điều khoản đầu tiên (Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn:

- Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này quy định các phương pháp lấy mẫu đối với các loại nông sản thực phẩm nhằm xác định dư lượng thuốc trừ dịch hại (thuốc bảo vệ thực vật) phục vụ cho công tác kiểm tra, giám sát chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm.
• Đối tượng áp dụng bao gồm các loại nông sản, thực phẩm có nguồn gốc thực vật và động vật được lưu thông trên thị trường nội địa hoặc phục vụ cho hoạt động xuất nhập khẩu.

- Các thuật ngữ và định nghĩa cơ bản (Điều 2)

• Lô hàng (Lot/Consignment): Là một lượng nông sản thực phẩm xác định, được xác định là có cùng nguồn gốc, giống, loại, hạng chất lượng, kiểu bao bì đóng gói và được giao nhận cùng một thời điểm.
• Mẫu ban đầu (Primary sample): Là một lượng sản phẩm nhỏ được lấy ra trực tiếp từ một vị trí đơn lẻ trong lô hàng.
• Mẫu chung (Bulk sample): Là mẫu được tạo thành bằng cách gộp chung và trộn đều tất cả các mẫu ban đầu được lấy từ cùng một lô hàng.
• Mẫu phòng thí nghiệm (Laboratory sample): Là một phần mẫu được rút gọn từ mẫu chung theo phương pháp quy định để gửi đến phòng thí nghiệm tiến hành phân tích dư lượng thuốc trừ dịch hại.

- Nguyên tắc chung trong quá trình lấy mẫu (Điều 3)

• Tính đại diện tuyệt đối: Mẫu được lấy ra phải đại diện cho toàn bộ lô hàng. Mọi đơn vị sản phẩm trong lô hàng đều phải có cơ hội được chọn như nhau để tránh sai lệch kết quả phân tích.
• Phòng ngừa nhiễm bẩn chéo: Trong suốt quá trình lấy mẫu, vận chuyển và bảo quản, phải tuyệt đối tránh sự nhiễm bẩn từ môi trường bên ngoài hoặc sự lây nhiễm chéo giữa các mẫu với nhau.
• Bảo đảm tính nguyên vẹn: Mẫu sau khi lấy phải được niêm phong và dán nhãn rõ ràng ngay lập tức để tránh mọi hành vi tráo đổi hoặc can thiệp không mong muốn làm thay đổi tính chất mẫu.
• Lập hồ sơ lấy mẫu: Mỗi lần thực hiện lấy mẫu đều phải lập biên bản lấy mẫu chi tiết, ghi nhận đầy đủ thông tin về lô hàng, phương pháp lấy mẫu, người thực hiện và các điều kiện môi trường liên quan tại thời điểm lấy mẫu.

- Thiết bị và dụng cụ lấy mẫu (Điều 4)

• Yêu cầu về chất liệu: Dụng cụ lấy mẫu và chứa mẫu phải được làm từ vật liệu trơ, không phản ứng hóa học với thuốc trừ dịch hại và không hấp phụ các hoạt chất có trong mẫu (ưu tiên sử dụng thủy tinh, thép không gỉ hoặc nhựa chuyên dụng).
• Yêu cầu về độ sạch: Tất cả các thiết bị, dụng cụ phải được làm sạch tuyệt đối, không chứa vết của dung môi, hóa chất hoặc chất tẩy rửa trước khi đưa vào sử dụng.
• Bảo quản dụng cụ: Dụng cụ sau khi làm sạch phải được bảo quản trong điều kiện khô ráo, kín kẽ, tránh bụi bẩn và các nguồn ô nhiễm khác từ môi trường xung quanh.