Tóm tắt Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 10:1985 về Chỉ dẫn dung sai hình dạng và vị trí bề mặt trên bản vẽ

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 10:1985 (hoàn toàn phù hợp với tiêu chuẩn ST SEV 368 - 76) quy định các quy tắc ký hiệu và ghi chỉ dẫn dung sai hình dạng và vị trí bề mặt trên các bản vẽ thiết kế thuộc hệ thống tài liệu thiết kế kỹ thuật. Dưới đây là nội dung tóm tắt chi tiết từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

Điều 1: Quy định chung về chỉ dẫn dung sai

Điều khoản này đặt ra các nguyên tắc cơ bản nhất khi thể hiện dung sai hình dạng và vị trí trên bản vẽ kỹ thuật:

• Dung sai hình dạng và vị trí bề mặt phải được chỉ dẫn trên bản vẽ bằng các ký hiệu quy ước. Trong trường hợp không thể sử dụng ký hiệu, cho phép ghi bằng lời văn cụ thể trong phần yêu cầu kỹ thuật của bản vẽ.
• Tất cả các trị số dung sai được ghi trong khung hoặc trong yêu cầu kỹ thuật đều được tính bằng đơn vị milimét (mm), trừ khi có quy định khác được nêu rõ.
• Khi quy định dung sai hình dạng và vị trí, cần xác định rõ ràng bề mặt hoặc yếu tố được kiểm tra và yếu tố chuẩn (cơ sở) để làm căn cứ so sánh.

Điều 2: Hệ thống ký hiệu dung sai hình dạng và vị trí

Tiêu chuẩn quy định cụ thể các nhóm ký hiệu tương ứng với từng loại sai lệch bề mặt, giúp thống nhất cách đọc hiểu bản vẽ kỹ thuật:

• Nhóm dung sai hình dạng: Bao gồm các ký hiệu quy ước cho độ thẳng (đường thẳng), độ phẳng (mặt phẳng), độ tròn (đường tròn), độ trụ (mặt trụ), và hình dạng của profin cho trước hoặc mặt cho trước.
• Nhóm dung sai hướng (vị trí): Bao gồm ký hiệu về độ song song, độ vuông góc, và độ nghiêng của các bề mặt hoặc đường tâm so với chuẩn.
• Nhóm dung sai vị trí: Bao gồm ký hiệu về độ đồng tâm, độ đối xứng, dung sai vị trí (định vị), và độ giao nhau của các đường tâm.
• Nhóm dung sai độ đảo: Bao gồm độ đảo hướng kính, độ đảo mặt đầu (độ đảo dọc trục), độ đảo theo hướng chỉ định, và độ đảo toàn phần.

Điều 3: Quy định về khung dung sai

Khung dung sai là công cụ trực quan bắt buộc để ghi các yêu cầu về dung sai trên bản vẽ. Quy tắc vẽ và điền thông tin vào khung dung sai được quy định như sau:

• Khung dung sai là một hình chữ nhật được chia thành hai hoặc nhiều ô (ngăn) bằng các đường nét liền mảnh vẽ theo chiều ngang.
• Ô thứ nhất: Ghi ký hiệu quy ước của loại dung sai cần kiểm tra (ví dụ: ký hiệu độ song song, độ phẳng...).
• Ô thứ hai: Ghi trị số dung sai bằng milimét. Nếu vùng dung sai có dạng hình tròn hoặc hình trụ, phía trước trị số dung sai phải ghi thêm ký hiệu phi (Ø) hoặc ký hiệu bán kính (R).
• Ô thứ ba và các ô tiếp theo (nếu có): Ghi chữ cái in hoa chỉ dẫn bề mặt chuẩn hoặc hệ thống chuẩn (ví dụ: A, B, C...).
• Khung dung sai được nối với yếu tố được kiểm tra bằng một đường dẫn nét liền mảnh, kết thúc bằng một mũi tên chỉ vào bề mặt hoặc đường kéo dài của bề mặt đó.

Điều 4: Chỉ dẫn cơ sở (Chuẩn)

Để xác định vị trí tương quan giữa các bề mặt, tiêu chuẩn quy định cách thể hiện các bề mặt hoặc đường tâm làm chuẩn (cơ sở) như sau:

• Bề mặt chuẩn hoặc đường tâm chuẩn được ký hiệu bằng một tam giác đều (có thể tô đen hoặc để rỗng).
• Cạnh đáy của tam giác chuẩn được đặt trực tiếp lên đường bao của bề mặt chuẩn hoặc đường kéo dài của nó.
• Trong trường hợp không thể nối trực tiếp khung dung sai với tam giác chuẩn do bản vẽ quá phức tạp, người ta dùng các chữ cái in hoa (A, B, C...) đặt trong một khung vuông nhỏ nối với tam giác chuẩn để làm ký hiệu trung gian. Chữ cái này sau đó sẽ được điền vào ô thứ ba của khung dung sai.
• Nếu chuẩn là một đường tâm hoặc mặt phẳng đối xứng của một yếu tố, tam giác chuẩn phải được đặt trùng với vị trí mũi tên của đường kích thước của yếu tố đó.