Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 3:1974 về Hệ thống tài liệu thiết kế - Tỷ lệ quy định các loại tỷ lệ dùng trên các bản vẽ kỹ thuật của tất cả các ngành công nghiệp và xây dựng. Việc áp dụng tiêu chuẩn này nhằm thống nhất cách biểu diễn kích thước vật thể trên bản vẽ so với kích thước thực tế, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thiết kế, chế tạo và thi công.

Phạm vi áp dụng và quy định chung (Điều 1 - Điều 2)

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này áp dụng bắt buộc đối với tất cả các loại bản vẽ kỹ thuật trong các ngành công nghiệp, xây dựng và các lĩnh vực kỹ thuật liên quan khác trên phạm vi cả nước.
• Khái niệm tỷ lệ: Tỷ lệ được định nghĩa là tỷ số giữa kích thước đo được trên hình biểu diễn của bản vẽ và kích thước thực tế tương ứng của vật thể ngoài thực tế.
• Nguyên tắc ghi kích thước: Trị số kích thước ghi trên bản vẽ phải luôn là trị số kích thước thực tế của vật thể, hoàn toàn không phụ thuộc vào tỷ lệ của hình biểu diễn đó trên bản vẽ.

Các dãy tỷ lệ tiêu chuẩn (Điều 3)

Tiêu chuẩn quy định cụ thể các dãy tỷ lệ được phép sử dụng trong thiết kế tài liệu kỹ thuật, được chia làm ba nhóm chính:

• Tỷ lệ thu nhỏ: Được sử dụng khi vật thể có kích thước lớn cần thu nhỏ để thể hiện vừa vặn trên khổ giấy vẽ. Các tỷ lệ thu nhỏ tiêu chuẩn bao gồm: 1:2; 1:2,5; 1:5; 1:10; 1:15; 1:20; 1:25; 1:50; 1:75; 1:100; 1:200; 1:400; 1:500; 1:800; 1:1000.
• Tỷ lệ nguyên hình: Được ưu tiên sử dụng hàng đầu để phản ánh chính xác nhất kích thước thực tế của vật thể mà không qua biến đổi. Tỷ lệ nguyên hình tiêu chuẩn quy định là: 1:1.
• Tỷ lệ phóng to: Được sử dụng đối với các chi tiết, vật thể có kích thước quá nhỏ cần phóng lớn để thể hiện rõ ràng các chi tiết cấu tạo kỹ thuật. Các tỷ lệ phóng to tiêu chuẩn bao gồm: 2:1; 2,5:1; 5:1; 10:1; 20:1; 50:1; 100:1.

Quy tắc trình bày tỷ lệ trên bản vẽ (Điều 4)

• Vị trí ghi tỷ lệ chính: Tỷ lệ chung của toàn bộ bản vẽ phải được ghi rõ ràng tại ô dành riêng trong khung tên của bản vẽ theo đúng ký hiệu quy định (ví dụ: 1:1; 1:2; 2:1).
• Trường hợp sử dụng nhiều tỷ lệ: Khi một hình biểu diễn cụ thể trên bản vẽ được vẽ theo tỷ lệ khác với tỷ lệ chung đã ghi trong khung tên, thì tỷ lệ của hình biểu diễn đó phải được ghi ngay bên cạnh ký hiệu tên gọi của hình biểu diễn tương ứng (ví dụ: A (1:2) hoặc B (5:1)).
• Yêu cầu lựa chọn tỷ lệ: Việc lựa chọn tỷ lệ vẽ phải căn cứ vào mức độ phức tạp, kích thước của vật thể cần biểu diễn và khổ giấy được sử dụng, đảm bảo bản vẽ rõ ràng, dễ đọc, không gây nhầm lẫn và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật.