Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9059:2011 (ISO 14120:2002) quy định các yêu cầu chung về thiết kế và kết cấu của bộ phận che chắn cố định và di động nhằm bảo vệ người lao động khỏi các mối nguy hiểm cơ học từ máy móc. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung Phần mở đầu và các Điều khoản đầu (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Điều này xác định giới hạn và mục đích áp dụng của tiêu chuẩn đối với các hệ thống che chắn an toàn:

• Tiêu chuẩn này đưa ra các yêu cầu chung cho việc thiết kế, chế tạo và lắp đặt các bộ phận che chắn (bao gồm cả bộ phận che chắn cố định và di động) được sử dụng chủ yếu để bảo vệ con người khỏi các mối nguy hiểm cơ học.
• Tiêu chuẩn cũng đề cập đến các đặc tính khác có thể ảnh hưởng đến an toàn, chẳng hạn như tiếng ồn, bụi, khí thải và bức xạ phát ra từ máy móc trong quá trình vận hành.
• Áp dụng cho tất cả các loại máy móc và thiết bị yêu cầu phải có bộ phận che chắn để kiểm soát rủi ro và bảo vệ an toàn cho người lao động.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần phối hợp viện dẫn với các tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia liên quan về an toàn máy:

• Các tiêu chuẩn về nguyên lý chung thiết kế an toàn máy (như TCVN 7383 / ISO 12100).
• Các tiêu chuẩn về khoảng cách an toàn để ngăn chặn tay, chân người không chạm vào vùng nguy hiểm (như ISO 13852, ISO 13853, ISO 13854).
• Các tiêu chuẩn về thiết bị liên động kết hợp với bộ phận che chắn (như ISO 14119).

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm cốt lõi để thống nhất cách hiểu và áp dụng thực tế trong thiết kế:

• Bộ phận che chắn (Guard): Bộ phận của máy được sử dụng đặc biệt để bảo vệ bằng một rào chắn vật lý. Tùy thuộc vào kết cấu, nó có thể được gọi là vỏ bọc, tấm chắn, cửa, nắp bảo vệ.
• Bộ phận che chắn cố định (Fixed guard): Bộ phận che chắn được giữ cố định tại vị trí của nó (bằng cách hàn hoặc sử dụng các chi tiết kẹp chặt như vít, bu lông) khiến việc tháo gỡ hoặc mở ra chỉ thực hiện được bằng cách sử dụng dụng cụ chuyên dụng.
• Bộ phận che chắn di động (Movable guard): Bộ phận che chắn có thể mở ra hoặc di chuyển được mà không cần sử dụng dụng cụ (ví dụ: cửa bản lề, cửa trượt).
• Bộ phận che chắn điều chỉnh được (Adjustable guard): Bộ phận che chắn cố định hoặc di động có thể điều chỉnh được toàn bộ hoặc một phần để phù hợp với kích thước của phôi hoặc vùng làm việc.
• Bộ phận che chắn liên động (Interlocking guard): Bộ phận che chắn kết hợp với thiết bị liên động sao cho máy không thể vận hành khi cửa chắn mở, và nếu cửa chắn mở khi máy đang chạy thì lệnh dừng sẽ được kích hoạt ngay lập tức.

Điều 4: Đánh giá rủi ro và lựa chọn bộ phận che chắn

Trước khi thiết kế và lựa chọn loại bộ phận che chắn phù hợp, người thiết kế phải tiến hành đánh giá rủi ro một cách toàn diện:

• Nhận diện mối nguy hiểm: Xác định tất cả các mối nguy cơ học (như kẹp, cắt, va đập, cuốn vào) và các mối nguy phi cơ học (như nhiệt độ, tiếng ồn, bức xạ, bụi bẩn).
• Đánh giá tần suất tiếp cận: Xem xét tần suất và thời gian người vận hành cần phải tiếp cận vùng nguy hiểm (ví dụ: để vận hành, bảo dưỡng, vệ sinh hoặc khắc phục sự cố).
• Nguyên tắc lựa chọn bộ phận che chắn:
  • Nếu việc tiếp cận vùng nguy hiểm là không thường xuyên (ví dụ: chỉ để bảo dưỡng định kỳ), nên ưu tiên sử dụng bộ phận che chắn cố định.
  • Nếu việc tiếp cận vùng nguy hiểm là thường xuyên (ví dụ: nạp liệu thủ công, điều chỉnh máy liên tục), nên sử dụng bộ phận che chắn di động liên động hoặc thiết bị bảo vệ tự động khác.
• Yêu cầu về độ bền và kết cấu: Bộ phận che chắn phải được thiết kế đủ chắc chắn để chịu được các tác động từ bên ngoài và lực văng bắn từ bên trong máy (nếu có), đồng thời không tự gây ra thêm các mối nguy hiểm mới cho người sử dụng.