Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5563:2009 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F9 Đồ uống biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định phương pháp xác định hàm lượng cacbon dioxit (CO2) trong bia, một chỉ tiêu chất lượng cốt lõi ảnh hưởng trực tiếp đến độ bọt, hương vị và cảm quan của sản phẩm.

Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung Phần mở đầu và các điều khoản đầu (từ Điều 1 đến Điều 4) của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5563:2009:

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều khoản này xác định giới hạn và đối tượng áp dụng của phương pháp thử nghiệm:

• Tiêu chuẩn quy định phương pháp xác định hàm lượng khí cacbon dioxit (CO2) hòa tan trong sản phẩm bia.
• Phương pháp này được thiết kế để áp dụng trực tiếp cho các loại bia thành phẩm đóng trong chai thủy tinh hoặc đóng lon kim loại lưu thông trên thị trường.
• Việc áp dụng tiêu chuẩn giúp các phòng thử nghiệm, cơ quan kiểm định và nhà sản xuất đồng nhất quy trình đánh giá, đảm bảo tính chính xác và khách quan của kết quả phân tích hàm lượng CO2.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Để thực hiện đúng các thao tác trong tiêu chuẩn này, việc viện dẫn và phối hợp với các tiêu chuẩn liên quan là bắt buộc. Tài liệu viện dẫn cốt lõi bao gồm:

• TCVN 5562:2009 (Bia - Lấy mẫu): Đây là tài liệu bắt buộc phải áp dụng để thực hiện việc lấy mẫu thử nghiệm. Quy trình lấy mẫu đúng kỹ thuật đảm bảo mẫu bia giữ nguyên được lượng CO2 tự nhiên, không bị thất thoát hoặc biến đổi áp suất trước khi đưa vào phòng thí nghiệm phân tích.
• Đối với các tài liệu viện dẫn có ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

3. Nguyên tắc của phương pháp (Điều 3)

Nguyên tắc xác định hàm lượng cacbon dioxit trong bia được xây dựng dựa trên các định luật vật lý và hóa học về chất khí hòa tan trong chất lỏng:

• Nguyên tắc vật lý (Phương pháp đo áp suất): Dựa trên mối quan hệ giữa áp suất, nhiệt độ và độ hòa tan của khí CO2 trong môi trường lỏng (Định luật Henry). Tiến hành thiết lập trạng thái cân bằng giữa pha khí và pha lỏng của CO2 trong chai hoặc lon bia ở một nhiệt độ xác định bằng cách lắc mạnh. Sau đó, sử dụng áp kế chuyên dụng để đo áp suất dư tại khoảng trống đỉnh chai/lon, đồng thời đo nhiệt độ của mẫu bia ngay sau khi giải phóng áp suất. Hàm lượng CO2 được tính toán dựa trên các số liệu áp suất và nhiệt độ đo được thông qua công thức toán học hoặc bảng tra cứu kỹ thuật đi kèm.
• Nguyên tắc hóa học (Phương pháp chuẩn độ): Trong một số trường hợp kiểm chứng hoặc khi sử dụng thiết bị hấp thụ, khí CO2 giải phóng từ mẫu bia được dẫn vào và hấp thụ hoàn toàn bởi một lượng dư dung dịch kiềm chuẩn. Lượng kiềm dư sau đó được chuẩn độ ngược bằng dung dịch axit chuẩn với chất chỉ thị màu thích hợp để xác định gián tiếp hàm lượng CO2 có trong mẫu.

4. Thuốc thử và vật liệu thử (Điều 4)

Để đảm bảo độ chính xác, độ lặp lại và độ tái lập của phép thử, các loại hóa chất và thuốc thử được sử dụng phải đạt độ tinh khiết phân tích cao:

• Nước cất hoặc nước có độ tinh khiết tương đương: Phải hoàn toàn không chứa khí cacbon dioxit hòa tan (thường sử dụng nước cất mới đun sôi để nguội) để tránh làm sai lệch kết quả phân tích hóa học.
• Dung dịch kiềm hấp thụ: Thường sử dụng dung dịch Natri Hydroxit (NaOH) hoặc Kali Hydroxit (KOH) có nồng độ chuẩn xác để phản ứng hoàn toàn với khí CO2 giải phóng từ mẫu bia.
• Dung dịch axit chuẩn độ: Dung dịch Axit Clohydric (HCl) hoặc Axit Sunfuric (H2SO4) có nồng độ đương lượng được xác định chính xác để chuẩn độ lượng kiềm dư.
• Chất chỉ thị màu: Dung dịch Phenolphtalein hoặc các chất chỉ thị hỗn hợp phù hợp để xác định chính xác điểm tương đương (điểm chuyển màu) trong quá trình chuẩn độ axit - bazơ.