Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13589-1:2022 về Điều tra, đánh giá và thăm dò khoáng sản - Địa vật lý lỗ khoan - Phần 1: Quy định chung do Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản biên soạn, Bộ Tài nguyên và Môi trường đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các nguyên tắc, yêu cầu kỹ thuật chung và công tác kiểm tra chất lượng trong hoạt động địa vật lý lỗ khoan phục vụ điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản, đánh giá và thăm dò khoáng sản rắn.

- Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản, đánh giá và thăm dò khoáng sản rắn trên lãnh thổ Việt Nam có sử dụng phương pháp địa vật lý lỗ khoan.
• Tiêu chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật chung cho việc thiết kế, thi công, kiểm tra chất lượng, nghiệm thu và lập báo cáo kết quả địa vật lý lỗ khoan.
• Không áp dụng tiêu chuẩn này cho công tác địa vật lý lỗ khoan trong thăm dò dầu khí, nước dưới đất và địa nhiệt, trừ các trường hợp có quy định phối hợp cụ thể.

- Tài liệu viện dẫn liên quan

Các tài liệu viện dẫn trong tiêu chuẩn này là cơ sở để áp dụng đồng bộ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động, bảo vệ môi trường và các tiêu chuẩn đo lường chất lượng thiết bị địa lý, đảm bảo tính chính xác và thống nhất của số liệu thu thập.

- Thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

• Địa vật lý lỗ khoan (Borehole Geophysics): Là tổ hợp các phương pháp đo vật lý dọc theo thân lỗ khoan nhằm nghiên cứu tính chất vật lý của đất đá, quặng và trạng thái kỹ thuật của lỗ khoan.
• Trạm địa vật lý lỗ khoan: Hệ thống thiết bị chuyên dụng lắp đặt trên xe hoặc lưu động, bao gồm máy ghi, tời cáp, các đầu đo (đầu thu) và các thiết bị phụ trợ khác.
• Đầu đo địa vật lý (Sonde): Thiết bị được thả xuống lỗ khoan chứa các cảm biến để đo các thông số vật lý của môi trường xung quanh lỗ khoan.
• Phép đo kiểm tra (Repeat measurement): Phép đo được thực hiện lặp lại trên cùng một đoạn lỗ khoan trong cùng điều kiện kỹ thuật để đánh giá độ ổn định và sai số của thiết bị đo.

- Quy định kỹ thuật chung và công tác chuẩn bị

• Yêu cầu về thiết bị và dụng cụ đo: Tất cả các thiết bị, đầu đo sử dụng trong địa vật lý lỗ khoan phải được kiểm định, hiệu chuẩn định kỳ theo quy định của pháp luật về đo lường. Trước khi tiến hành đo tại thực địa, phải thực hiện kiểm tra kỹ thuật thiết bị tại trạm và kiểm tra thực địa (field check).
• Yêu cầu về lỗ khoan trước khi đo: Lỗ khoan phải được chuẩn bị sạch, không bị sập lở, không có dị vật. Dung dịch khoan phải đảm bảo các thông số kỹ thuật (tỷ trọng, độ nhớt) phù hợp với yêu cầu của từng phương pháp đo cụ thể. Đơn vị thi công khoan phải cung cấp đầy đủ thông tin về cấu trúc lỗ khoan, chiều sâu, đường kính và tình trạng dung dịch cho đơn vị địa vật lý.
• Tổ hợp các phương pháp đo: Tùy thuộc vào mục tiêu địa chất và loại khoáng sản cần tìm kiếm, thăm dò, phải lựa chọn tổ hợp các phương pháp địa vật lý lỗ khoan tối ưu (như đo điện trở suất, phân cực kích thích, gamma tự nhiên, mật độ gamma-gamma, âm thanh, nhiệt độ, độ lệch lỗ khoan).

- Kiểm tra chất lượng tài liệu và xử lý số liệu

• Đo kiểm tra chất lượng: Phải tiến hành đo lặp (đo kiểm tra) với khối lượng không dưới 5% đến 10% tổng khối lượng đo tùy theo từng phương pháp cụ thể để đánh giá sai số ngẫu nhiên của phép đo.
• Tài liệu thực địa: Số liệu đo ghi phải được lưu trữ dưới dạng số (digital) và dạng biểu đồ (analog) trực quan. Nhật ký thực địa phải ghi chép đầy đủ các thông tin về thời gian, thời tiết, tình trạng lỗ khoan, thông số thiết bị và các sự cố kỹ thuật nếu có.
• Xử lý và liên kết tài liệu: Số liệu địa vật lý lỗ khoan sau khi thu thập phải được hiệu chỉnh các ảnh hưởng của môi trường lỗ khoan (đường kính lỗ khoan, dung dịch, nhiệt độ). Kết quả giải dịch tài liệu địa vật lý phải được liên kết chặt chẽ với tài liệu địa chất mẫu lõi khoan để nâng cao độ tin cậy của công tác phân chia địa tầng và xác định ranh giới thân quặng.

- An toàn lao động và bảo vệ môi trường

• Công tác thi công địa vật lý lỗ khoan phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn lao động, đặc biệt là an toàn điện, an toàn vận hành tời cáp và an toàn bức xạ khi sử dụng các nguồn phóng xạ nhân tạo (trong phương pháp gamma-gamma, nơtron).
• Phải có phương án ứng phó sự cố kẹt đầu đo, đứt cáp trong lỗ khoan nhằm hạn chế tối đa thiệt hại về thiết bị và tránh gây ô nhiễm môi trường lỗ khoan, đặc biệt là các nguồn nước dưới đất.

- Hiệu lực thi hành

TCVN 13589-1:2022 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này là căn cứ pháp lý và kỹ thuật quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước nghiệm thu, đánh giá chất lượng các công trình địa vật lý lỗ khoan thuộc các đề án, dự án điều tra cơ bản địa chất và thăm dò khoáng sản sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước cũng như các nguồn vốn hợp pháp khác.