Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12539:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn ASTM D7204-15) về Chất thải rắn - Thực hành lấy mẫu dòng thải trên hệ thống băng chuyền được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2018, đưa ra các hướng dẫn kỹ thuật và quy trình chuẩn hóa nhằm thu thập các mẫu đại diện của dòng chất thải được vận chuyển trên hệ thống băng chuyền.

Phạm vi áp dụng và đối tượng thực hiện

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan quản lý môi trường, các phòng thử nghiệm, các đơn vị phát sinh và xử lý chất thải rắn thực hiện hoạt động lấy mẫu dòng chất thải trên hệ thống băng chuyền. Phạm vi của tiêu chuẩn bao gồm các quy trình lấy mẫu thủ công hoặc tự động đối với chất thải rắn, vật liệu dạng hạt hoặc dạng bùn sệt được vận chuyển bằng băng tải nhằm phục vụ cho việc phân tích hóa học, vật lý hoặc đánh giá đặc tính nguy hại của chất thải.

Các nội dung cốt lõi và hướng dẫn kỹ thuật chi tiết

Tiêu chuẩn tập trung vào các nguyên tắc kỹ thuật, quy trình vận hành an toàn và các phương pháp lấy mẫu cụ thể như sau:

• Nguyên tắc chung và ý nghĩa của việc lấy mẫu: Việc lấy mẫu trên băng chuyền phải đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ lô chất thải. Mẫu được thu thập phải phản ánh đúng thành phần, tính chất lý - hóa của dòng thải tại thời điểm khảo sát. Tiêu chuẩn nhấn mạnh việc lập kế hoạch lấy mẫu chi tiết trước khi tiến hành thực địa, bao gồm xác định vị trí, tần suất và thể tích mẫu cần thiết dựa trên tốc độ dòng chảy của chất thải.
• Yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động: Hệ thống băng chuyền vận hành liên tục tiềm ẩn nhiều nguy cơ tai nạn lao động nghiêm trọng. Tiêu chuẩn yêu cầu bắt buộc phải áp dụng các biện pháp an toàn như quy trình khóa và gắn biển cảnh báo (lockout/tagout) khi lấy mẫu trên băng chuyền dừng. Người thực hiện lấy mẫu phải được trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân (PPE) phù hợp và tuyệt đối không được tự ý thò tay hoặc dụng cụ vào các bộ phận chuyển động của băng tải.
• Phương pháp lấy mẫu trên băng chuyền dừng (Stationary Belt Sampling): Đây là phương pháp thủ công được đánh giá là mang lại mẫu có tính đại diện cao nhất và an toàn nhất. Quy trình thực hiện bao gồm: dừng băng tải tại thời điểm xác định; đặt một khuôn lấy mẫu (khung giới hạn) có hình dạng khớp với lòng băng tải xuống bề mặt chất thải; thu gom toàn bộ lượng chất thải nằm trong phạm vi của khuôn, kể cả các hạt mịn ở dưới cùng bằng chổi hoặc xẻng nhỏ; sau đó cho băng tải tiếp tục vận hành.
• Phương pháp lấy mẫu trên băng chuyền đang chuyển động (Moving Belt Sampling): Việc lấy mẫu thủ công trực tiếp từ băng chuyền đang chạy cực kỳ nguy hiểm và không được khuyến khích trừ khi có các thiết bị bảo vệ đặc biệt. Tiêu chuẩn hướng dẫn ưu tiên sử dụng các hệ thống lấy mẫu cơ giới hóa tự động (mechanical samplers) được thiết kế để cắt ngang dòng chất thải một cách định kỳ và an toàn.
• Phương pháp lấy mẫu tại điểm trút rơi (Discharge Point Sampling): Thu thập mẫu tại vị trí chất thải rơi ra khỏi đầu băng chuyền. Dụng cụ lấy mẫu (gàu hoặc khay hứng) phải được đưa cắt ngang hoàn toàn qua dòng rơi của chất thải với tốc độ không đổi để đảm bảo tất cả các thành phần kích thước hạt đều được thu thập đồng đều.
• Quản lý, bảo quản và vận chuyển mẫu: Sau khi thu thập, các mẫu đơn lẻ (increments) có thể được gộp lại thành mẫu hỗn hợp (composite sample) theo đúng phương án lấy mẫu đã phê duyệt. Mẫu phải được chứa trong các dụng cụ chuyên dụng không gây nhiễm bẩn chéo, được dán nhãn rõ ràng ghi đầy đủ thông tin về thời gian, vị trí, người lấy mẫu và được niêm phong trước khi vận chuyển về phòng thí nghiệm.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12539:2018 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này là tài liệu kỹ thuật quan trọng, bổ sung vào hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về quản lý chất thải rắn, giúp thống nhất phương pháp quan trắc và phân tích môi trường tại Việt Nam tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế.