Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12536:2018 (được xây dựng trên cơ sở chấp nhận hoàn toàn tiêu chuẩn tương đương ASTM D5681-17) quy định về hệ thống thuật ngữ và định nghĩa chuẩn xác liên quan đến chất thải và công tác quản lý chất thải. Việc ban hành tiêu chuẩn này nhằm thống nhất cách hiểu, cách sử dụng các khái niệm kỹ thuật trong các văn bản pháp lý, nghiên cứu khoa học và hoạt động thực tiễn về môi trường tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường, các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thu gom, vận chuyển, xử lý, tái chế chất thải, cũng như các phòng thử nghiệm và nghiên cứu liên quan. Nội dung tiêu chuẩn tập trung định nghĩa các khái niệm cốt lõi về thành phần chất thải (đặc biệt là lốp xe phế liệu), phương pháp lấy mẫu, đo lường và kiểm soát chất lượng dữ liệu.

Các thuật ngữ về cấu trúc và thành phần lốp xe phế liệu

• Mép lốp (Bead): Được định nghĩa là phần giữ chặt của lốp xe có hình dạng phù hợp để khít với vành. Bộ phận này được chế tạo bằng cách bọc lớp vỏ xe quanh dây tanh lốp hoặc bọc quanh dây thép có độ bền cao nhằm đảm bảo độ chắc chắn và an toàn khi lắp ráp.
• Phần xơ (Fiber): Là phần xơ, không phải kim loại và cao su của một lốp xe phế liệu còn lại sau khi đã qua xử lý cơ học. Thành phần này thường bao gồm các vật liệu như cotton, rayon, polyester, sợi thủy tinh hoặc nilon.
• Hông lốp (Sidewall): Được xác định là phần thành lốp nằm ở khoảng giữa vai lốp và mép vành của lốp xe.
• Mặt lốp (Tread): Là phần của lốp xe trực tiếp tiếp xúc với bề mặt đường trong quá trình phương tiện di chuyển.

Các thuật ngữ về phương pháp lấy mẫu và phân tích chất thải

• Số gia mẫu (Increment): Là phần của một tập hợp được thu thập thông qua thao tác lấy mẫu riêng lẻ bằng phương pháp thủ công hoặc tự động. Các số gia mẫu này thường được kết hợp với nhau từ cùng một lô để tạo thành một mẫu tổng thể phục vụ cho việc phân tích.
• Mẫu đại diện: Là một phần của mẫu tổng đại diện cho toàn bộ một lô mẫu cụ thể, được lựa chọn và lấy một cách ngẫu nhiên từ mẫu tổng để đảm bảo tính khách quan và chính xác của kết quả thử nghiệm.
• Mẫu thêm chuẩn (Spiked sample): Là phần mẫu thử có kích thước nhỏ được bổ sung chủ động các chất mục tiêu cần phân tích với một nồng độ hoặc mức độ đã biết trước, nhằm mục đích kiểm soát và đánh giá hiệu suất của quy trình phân tích.
• Phân tầng (Stratum): Khái niệm chỉ một phần nhóm của một tổng thể bị phân tách khỏi phần còn lại theo không gian, thời gian hoặc cả hai. Trong nội bộ một phân tầng, các đặc trưng mục tiêu quan tâm có tính tương đồng cao, đồng thời có sự khác biệt rõ rệt so với các phân tầng kế bên.

Các thuật ngữ về thành phần vật lý và hóa học của chất thải

• Phần bị đốt do oxy hóa: Là phần của mẫu thử bị tiêu hao hoặc biến đổi do quá trình oxy hóa khi xảy ra hiện tượng bắt lửa trong điều kiện hoàn toàn không tồn tại hơi ẩm.
• Tro và chất không cháy: Là phần còn lại của mẫu thử sau khi đã trải qua quá trình tách bỏ hoàn toàn độ ẩm cũng như các vật liệu có khả năng cháy được bằng phương pháp đốt và tăng nhiệt độ cao.
• Chất rắn sinh học phân hủy: Là một phần trong tổng lượng chất rắn của mẫu thử có năng suất tỏa nhiệt, có khả năng bị loại bỏ hoặc làm giảm thiểu hàm lượng thông qua các tác động của quá trình sinh học tự nhiên hoặc nhân tạo.
• Phần thừa sau khi nghiền: Là lượng vật chất còn sót lại sau khi thực hiện các biện pháp cơ học nhằm giảm kích thước hạt của chất thải.

Các mục tiêu và tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng

• Mục tiêu chất lượng dữ liệu (DQOs): Hệ thống các tiêu chí định tính và định lượng thiết lập các yêu cầu về dữ liệu cần thu thập, phục vụ cho việc ra quyết định trong quản lý chất thải.
• Mục tiêu chất lượng đo (MQOs): Các chỉ tiêu cụ thể dùng để đánh giá độ chính xác, độ chụm, giới hạn phát hiện và các thông số kỹ thuật khác của quá trình đo lường mẫu chất thải.
• Mục tiêu chung: Định hướng và đích đến của các hoạt động quản lý, phân tích và xử lý chất thải nhằm bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12536:2018 (ASTM D5681-17) có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quy định của pháp luật hiện hành. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là tài liệu kỹ thuật viện dẫn quan trọng, giúp đồng bộ hóa hệ thống thuật ngữ chuyên ngành chất thải tại Việt Nam tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế.