Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12954:2020 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn ASTM D7353-07) về Chất thải - Lấy mẫu chất thải lỏng trong hoạt động quản lý chất thải bằng cách sử dụng bơm nhu động được ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết về quy trình kỹ thuật, thiết bị và các lưu ý an toàn trong hoạt động lấy mẫu chất thải lỏng. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn hóa phương pháp thu thập mẫu, đảm bảo tính đại diện và độ chính xác cao phục vụ cho công tác phân tích, kiểm soát và quản lý môi trường.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường, các tổ chức quan trắc, phòng thí nghiệm phân tích chất thải, và các doanh nghiệp phát sinh chất thải lỏng cần thực hiện hoạt động lấy mẫu giám sát. Đối tượng điều chỉnh trực tiếp là quy trình lấy mẫu chất thải lỏng từ các nguồn chứa như bể chứa, giếng quan trắc, ao hồ, hoặc các dòng thải công nghiệp bằng thiết bị bơm nhu động.

Nội dung cốt lõi của Tiêu chuẩn TCVN 12954:2020 (Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Quy định phương pháp thu thập mẫu chất thải lỏng bằng cách sử dụng bơm nhu động, một thiết bị hoạt động dựa trên nguyên lý nén và giãn nở tuần hoàn của ống dẫn mềm để tạo lực hút chân không.
• Phương pháp này bị giới hạn bởi độ sâu lấy mẫu thực tế, thông thường không vượt quá giới hạn hút chân không lý thuyết (khoảng 8 mét ở điều kiện tiêu chuẩn) do đặc tính kỹ thuật của bơm nhu động.
• Tiêu chuẩn đưa ra khuyến cáo đặc biệt khi áp dụng phương pháp này để lấy mẫu các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) hoặc khí hòa tan, do áp suất âm được tạo ra trong quá trình hút có thể làm thất thoát các thành phần này, ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả phân tích.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn viện dẫn các tài liệu, tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế liên quan về kỹ thuật lấy mẫu chất thải, quản lý chất lượng phòng thử nghiệm và các hướng dẫn an toàn lao động nhằm đảm bảo tính đồng bộ, nhất quán trong suốt quá trình thực hiện từ thực địa đến phòng thí nghiệm.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Bơm nhu động (Peristaltic pump): Thiết bị bơm thể tích sử dụng các con lăn cơ học ép lên một ống mềm đàn hồi để đẩy chất lỏng di chuyển trong ống.
• Chất thải lỏng (Liquid waste): Các loại chất thải tồn tại ở trạng thái lỏng, có khả năng chảy tự do hoặc có độ nhớt thấp, có thể chứa các hạt chất rắn lơ lửng nhưng không làm cản trở hoạt động của đường ống hút.
• Mẫu đại diện (Representative sample): Mẫu phản ánh chính xác nhất các đặc tính lý - hóa của toàn bộ thể tích chất thải tại khu vực và thời điểm lấy mẫu.

4. Tóm tắt phương pháp và ý nghĩa sử dụng (Điều 4)

• Nguyên lý vận hành: Chất thải lỏng được hút trực tiếp từ nguồn thông qua một đường ống mềm (thường làm bằng chất liệu trơ như Teflon hoặc silicone) và đi thẳng vào bình chứa mẫu. Chất lỏng chỉ tiếp xúc với mặt trong của ống dẫn mà không tiếp xúc với bất kỳ bộ phận cơ khí nào của bơm.
• Ưu điểm vượt trội: Loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nhiễm bẩn chéo giữa các lần lấy mẫu nhờ khả năng thay thế ống dẫn dễ dàng; kiểm soát chính xác lưu lượng dòng chảy; đảm bảo an toàn tối đa cho kỹ thuật viên khi tiếp xúc với các chất thải độc hại hoặc có tính ăn mòn cao.
• Hạn chế kỹ thuật: Hiệu suất hút giảm dần khi độ sâu tăng lên; yêu cầu kỹ thuật viên phải kiểm soát chặt chẽ tốc độ bơm để tránh tạo bọt khí hoặc làm biến đổi cấu trúc mẫu đối với các chỉ tiêu nhạy cảm với áp suất và nhiệt độ.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12954:2020 có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tiêu chuẩn này là căn cứ kỹ thuật pháp lý để các đơn vị chức năng thực hiện việc lấy mẫu chất thải lỏng một cách chuẩn xác, phục vụ hiệu quả cho công tác thanh tra, kiểm tra và bảo vệ môi trường.