Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13439:2022 về Bãi chôn lấp chất thải nguy hại - Yêu cầu thiết kế được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2022, đưa ra các quy định kỹ thuật bắt buộc và hướng dẫn chi tiết trong việc khảo sát, thiết kế xây dựng mới, cải tạo hoặc nâng cấp các bãi chôn lấp chất thải nguy hại trên phạm vi cả nước nhằm bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có hoạt động liên quan đến công tác lập dự án đầu tư, thiết kế, thẩm định, xây dựng, vận hành và đóng bãi chôn lấp chất thải nguy hại. Tiêu chuẩn không áp dụng cho các bãi chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt thông thường, chất thải phóng xạ hoặc chất thải y tế lây nhiễm chưa qua xử lý hóa lý.

Quy định chung và yêu cầu lựa chọn địa điểm (Điều 1 đến Điều 4)

• Phạm vi và tài liệu viện dẫn: Xác lập mối quan hệ kỹ thuật chặt chẽ với các tiêu chuẩn quốc gia hiện hành về địa chất công trình, địa chất thủy văn, bảo vệ môi trường và xây dựng để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất trong hồ sơ thiết kế.
• Thuật ngữ và định nghĩa: Chuẩn hóa các khái niệm chuyên ngành cốt lõi bao gồm ô chôn lấp chất thải nguy hại, hệ thống chống thấm kép, nước rỉ rác, khí bãi chôn lấp, lớp phủ trung gian và lớp phủ cuối cùng.
• Yêu cầu về địa điểm xây dựng: Vị trí xây dựng bãi chôn lấp phải phù hợp với quy hoạch bảo vệ môi trường và quy hoạch xây dựng đã được phê duyệt. Nghiêm cấm xây dựng tại các khu vực có nguy cơ sạt lở đất, vùng ngập lụt với chu kỳ 100 năm, vùng có hoạt động kiến tạo địa chất mạnh hoặc vùng karst. Khoảng cách an toàn môi trường từ ranh giới bãi chôn lấp đến khu dân cư, đô thị, trường học, bệnh viện và nguồn nước mặt dùng cho mục đích sinh hoạt phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch xây dựng.

Yêu cầu kỹ thuật đối với cấu trúc ô chôn lấp

• Hệ thống chống thấm đáy và thành ô chôn lấp: Đây là hạng mục quan trọng nhất để ngăn ngừa ô nhiễm nguồn nước ngầm. Thiết kế bắt buộc phải sử dụng hệ thống chống thấm kép (double liner system). Cấu trúc điển hình gồm lớp đất sét đầm nén có chiều dày tối thiểu quy định và hệ số thấm cực nhỏ (K nhỏ hơn hoặc bằng 10^-7 cm/s), kết hợp với màng chống thấm tổng hợp HDPE có chiều dày tối thiểu 2,0 mm với khả năng kháng hóa chất và độ bền cơ học cao.
• Hệ thống phát hiện rò rỉ: Thiết kế phải bố trí một lớp thu gom và thoát nước rò rỉ nằm giữa lớp chống thấm chính và lớp chống thấm phụ nhằm kịp thời phát hiện, thu gom lượng nước rỉ rác nếu có hiện tượng thấm qua lớp màng chống thấm phía trên.
• Hệ thống bảo vệ màng chống thấm: Phải thiết kế các lớp vải địa kỹ thuật và lớp cát đệm bảo vệ màng HDPE tránh bị rách, thủng do tác động cơ học của chất thải hoặc thiết bị thi công trong quá trình vận hành.

Hệ thống thu gom, xử lý nước rỉ rác và nước mưa

• Thu gom nước rỉ rác: Thiết kế mạng lưới đường ống thu gom nước rỉ rác dưới đáy ô chôn lấp với độ dốc phù hợp, dẫn về hố thu và bơm lên trạm xử lý. Kích thước và công suất của hệ thống phải được tính toán dựa trên lượng mưa cực đại tại khu vực và lượng nước tự do có trong chất thải nguy hại.
• Trạm xử lý nước rỉ rác: Nước rỉ rác từ bãi chôn lấp chất thải nguy hại có nồng độ ô nhiễm cực cao, do đó trạm xử lý phải được thiết kế với công nghệ hóa lý kết hợp sinh học hiện đại, đảm bảo nước thải sau xử lý đạt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp trước khi xả ra nguồn tiếp nhận.
• Hệ thống tách nước mưa: Thiết kế các đê bao, rãnh thoát nước mưa xung quanh ô chôn lấp để ngăn không cho nước mưa chảy tràn từ khu vực xung quanh vào ô chôn lấp, giảm thiểu tối đa lượng nước rỉ rác phát sinh.

Hệ thống thu gom khí và quan trắc môi trường

• Kiểm soát và thu gom khí thải: Thiết kế hệ thống giếng thu khí thẳng đứng hoặc đường ống thu khí nằm ngang để dẫn khí phát sinh từ quá trình phân hủy chất thải về hệ thống xử lý tập trung hoặc thiết bị đốt tiêu hủy, ngăn ngừa nguy cơ cháy nổ và ô nhiễm không khí.
• Hệ thống giếng quan trắc nước ngầm: Thiết kế tối thiểu một giếng quan trắc ở phía thượng lưu dòng chảy nước ngầm và ít nhất hai giếng quan trắc ở phía hạ lưu dòng chảy để theo dõi liên tục chất lượng nước ngầm, kịp thời phát hiện sự cố rò rỉ hóa chất từ bãi chôn lấp.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13439:2022 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Các dự án bãi chôn lấp chất thải nguy hại đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư hoặc thiết kế cơ sở sau thời điểm tiêu chuẩn này có hiệu lực bắt buộc phải áp dụng các chỉ tiêu kỹ thuật nêu trên để đảm bảo tính pháp lý và an toàn môi trường.