Tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam TCXDVN 261:2001 là văn bản kỹ thuật quan trọng do Bộ Xây dựng ban hành, quy định các yêu cầu, nguyên tắc và tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc áp dụng trong quá trình khảo sát, thiết kế xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp các bãi chôn lấp chất thải rắn hợp vệ sinh tại Việt Nam. Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết nội dung cốt lõi từ Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

- Thông tin tổng quan về văn bản

• Tên tiêu chuẩn: Tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam TCXDVN 261:2001 về bãi chôn lấp chất thải rắn – tiêu chuẩn thiết kế.
• Cơ quan ban hành: Bộ Xây dựng.
• Phạm vi điều chỉnh: Thiết kế kỹ thuật và công nghệ cho các bãi chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt và chất thải rắn công nghiệp không nguy hại.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

• Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật tối thiểu và bắt buộc phải tuân thủ khi lập dự án đầu tư, thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công cho các bãi chôn lấp chất thải rắn hợp vệ sinh.
• Đối tượng áp dụng trực tiếp bao gồm các bãi chôn lấp chất thải rắn đô thị, chất thải rắn công nghiệp thông thường (không chứa các thành phần nguy hại vượt quá ngưỡng cho phép).
• Đối với các bãi chôn lấp chất thải nguy hại, tiêu chuẩn này chỉ mang tính chất tham khảo và phải kết hợp chặt chẽ với các quy chuẩn, tiêu chuẩn chuyên ngành nghiêm ngặt khác về quản lý chất thải nguy hại.

- Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Tiêu chuẩn yêu cầu người thiết kế phải áp dụng đồng bộ với các tiêu chuẩn quốc gia hiện hành về môi trường, xây dựng, địa chất công trình, địa chất thủy văn và khí tượng thủy văn.
• Các tài liệu viện dẫn bao gồm các tiêu chuẩn về chất lượng nước mặt, nước ngầm, chất lượng không khí xung quanh, cũng như các quy chuẩn kỹ thuật về an toàn lao động và phòng chống cháy nổ trong xây dựng.

- Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa pháp lý

Điều khoản này chuẩn hóa các khái niệm chuyên ngành để đảm bảo tính thống nhất trong thiết kế và vận hành, bao gồm:

• Chất thải rắn (Solid Waste): Các chất thải ở dạng rắn phát sinh từ hoạt động sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc các hoạt động khác.
• Bãi chôn lấp hợp vệ sinh (Sanitary Landfill): Khu vực được quy hoạch, thiết kế, xây dựng và vận hành theo đúng quy trình kỹ thuật nhằm chôn lấp chất thải rắn một cách an toàn, kiểm soát triệt để các tác động tiêu cực đến môi trường xung quanh.
• Nước rác (Leachate): Nước rò rỉ sinh ra từ khối chất thải chôn lấp do quá trình phân hủy sinh học hoặc do nước mưa, nước mặt thấm qua lớp rác, chứa hàm lượng chất ô nhiễm rất cao.
• Khí bãi rác (Landfill Gas): Hỗn hợp khí sinh ra từ quá trình phân hủy kỵ khí các chất hữu cơ trong bãi chôn lấp, thành phần chủ yếu là khí Mêtan (CH4) và Cacbonic (CO2).
• Lớp lót chống thấm (Liner): Hệ thống các lớp vật liệu tự nhiên (đất sét) hoặc nhân tạo (màng chống thấm HDPE) được trải dưới đáy và xung quanh bãi chôn lấp nhằm ngăn chặn nước rác thấm vào nguồn nước ngầm.

- Điều 4: Quy định chung và Phân loại bãi chôn lấp

Đây là nội dung nền tảng định hình quy mô và phương án thiết kế kỹ thuật cho toàn bộ dự án:

• Nguyên tắc thiết kế chung: Thiết kế bãi chôn lấp phải đảm bảo tính bền vững, an toàn cho nguồn nước ngầm, nước mặt và không khí; đồng thời phải có phương án thu gom, xử lý nước rác và khí thải đạt tiêu chuẩn môi trường trước khi xả thải.
• Phân loại theo quy mô công suất: Bãi chôn lấp được phân chia thành các cấp khác nhau dựa trên lượng chất thải tiếp nhận hàng ngày hoặc tổng dung tích chứa (nhỏ, trung bình, lớn và rất lớn) để áp dụng các yêu cầu kỹ thuật tương ứng.
• Phân loại theo thời gian vận hành: Xác định rõ tuổi thọ thiết kế của bãi chôn lấp (thường chia làm ngắn hạn dưới 5 năm, trung hạn từ 5 đến 15 năm, và dài hạn trên 15 năm) để tính toán diện tích đất sử dụng và phân kỳ đầu tư hợp lý.
• Yêu cầu về vị trí địa lý: Quy định khoảng cách an toàn môi trường tối thiểu từ bãi chôn lấp đến các khu dân cư, đô thị, nguồn nước sinh hoạt, khu di tích lịch sử và các công trình hạ tầng kỹ thuật quan trọng khác.