Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12955:2020 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn ASTM D5013-16) hướng dẫn về thực hành lấy mẫu chất thải từ đường ống và các điểm xả thải khác. Tiêu chuẩn này do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 200 Chất thải biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố nhằm thiết lập một quy trình chuẩn hóa, đảm bảo tính đại diện và an toàn trong hoạt động quan trắc, phân tích chất thải.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

TCVN 12955:2020 áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện việc lấy mẫu chất thải lỏng, bùn thải hoặc chất thải dạng hạt chảy trong đường ống, kênh hở, hoặc tại các điểm xả thải trực tiếp ra môi trường. Tiêu chuẩn này không áp dụng cho việc lấy mẫu khí thải hoặc các dòng chất thải có áp suất cực cao vượt quá khả năng kiểm soát an toàn của các thiết bị lấy mẫu thông thường.

Nội dung cốt lõi của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12955:2020 (Điều 1 - Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng chi tiết (Điều 1)

• Quy định các quy trình kỹ thuật cụ thể để thu thập mẫu đại diện của chất thải từ các đường ống dẫn, khớp nối, kênh hở hoặc các điểm xả thải cuối dòng.
• Hướng dẫn cách thức lựa chọn thiết bị lấy mẫu phù hợp dựa trên trạng thái vật lý của chất thải (như chất lỏng đồng nhất, chất lỏng phân lớp, bùn sệt hoặc chất thải dạng hạt).
• Nhấn mạnh các yêu cầu về an toàn lao động, phòng ngừa rủi ro cháy nổ, nhiễm độc khi tiếp xúc với các loại chất thải nguy hại trong quá trình vận hành thiết bị lấy mẫu.

2. Tài liệu viện dẫn liên quan (Điều 2)

• Tiêu chuẩn này viện dẫn các tài liệu, tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia liên quan đến kỹ thuật lấy mẫu chung, quản lý chất thải và các thuật ngữ chuyên ngành (ví dụ như các tiêu chuẩn ASTM D4687 về hướng dẫn chung lấy mẫu chất thải, ASTM D5681 về thuật ngữ chất thải).
• Các tài liệu viện dẫn này là nền tảng bắt buộc để áp dụng chính xác các phương pháp đo đạc và hiệu chuẩn thiết bị đi kèm.

3. Thuật ngữ và định nghĩa quan trọng (Điều 3)

• Mẫu đại diện (Representative sample): Là mẫu thu được phản ánh chính xác nhất các đặc tính vật lý và hóa học của toàn bộ thể tích chất thải cần đánh giá.
• Điểm xả thải (Point discharge): Vị trí mà chất thải được xả ra ngoài hệ thống dẫn, ví dụ như đầu vòi xả, cửa xả của đường ống hoặc điểm cuối của kênh hở.
• Lấy mẫu theo dòng (In-line sampling): Phương pháp lấy mẫu trực tiếp từ bên trong đường ống đang có dòng chất thải lưu thông mà không làm gián đoạn dòng chảy.

4. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn (Điều 4)

• Cung cấp cơ sở khoa học để thu thập dữ liệu chính xác về thành phần, tính chất của chất thải, phục vụ cho công tác thiết kế hệ thống xử lý, kiểm soát ô nhiễm và tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường.
• Đảm bảo quá trình lấy mẫu hạn chế tối đa sự phân lớp, bay hơi của các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) hoặc sự thay đổi trạng thái của chất thải do tác động của môi trường bên ngoài.
• Hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp thống nhất phương pháp quan trắc, tránh các tranh chấp pháp lý liên quan đến kết quả phân tích mẫu chất thải.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12955:2020 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Các tổ chức quan trắc môi trường, phòng thí nghiệm và doanh nghiệp phát sinh nguồn thải cần áp dụng đúng các chỉ dẫn kỹ thuật trong tiêu chuẩn này để đảm bảo tính pháp lý và độ chính xác của kết quả phân tích mẫu.