Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9466:2021 (hoàn toàn tương đương với ASTM D6009-19) về Chất thải rắn - Hướng dẫn lấy mẫu từ đống chất thải là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định các nguyên tắc, phương pháp luận và quy trình kỹ thuật nhằm thu thập mẫu đại diện từ các đống chất thải rắn. Hướng dẫn này hỗ trợ các cơ quan quản lý, đơn vị quan trắc và doanh nghiệp đánh giá chính xác tính chất nguy hại, mức độ ô nhiễm và thể tích của chất thải phục vụ công tác quản lý và xử lý môi trường.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

TCVN 9466:2021 áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động quan trắc môi trường, lấy mẫu phân tích, thanh tra và giám sát các đống chất thải rắn (đặc biệt là các đống xỉ thải, tro thải hoặc chất thải công nghiệp phát sinh từ quá trình sản xuất). Tiêu chuẩn này hướng dẫn chi tiết từ bước khảo sát sơ bộ, thiết kế lưới lấy mẫu hệ thống cho đến việc xác định thể tích thực tế của đống chất thải.

Nội dung cốt lõi của TCVN 9466:2021

1. Giai đoạn điều tra ban đầu (Xác định sơ bộ đặc tính chất thải)

• Mục tiêu cơ bản: Xác định xem xỉ hoặc chất thải trong đống có bị phân loại là chất thải nguy hại hay không dựa trên nồng độ của các kim loại nặng điển hình như chì (Pb) và cadimi (Cd) thông qua phép thử ngâm chiết. Đồng thời, đánh giá sơ bộ khả năng phát tán, dịch chuyển của các chất ô nhiễm từ đống chất thải ra môi trường xung quanh địa điểm lưu giữ.
• Phương pháp lấy mẫu: Áp dụng phương pháp lấy mẫu theo chỉ định (judgmental sampling) nhằm đưa ra những đánh giá nhanh, mang tính định hướng về nồng độ chất ô nhiễm, tính biến động của chúng và khả năng ngâm chiết theo các quy trình kỹ thuật được pháp luật quy định.
• Quy trình thực hiện: Tiến hành thu thập bốn mẫu tổ hợp từ bề mặt đống chất thải ở độ sâu từ 0 cm đến 15 cm tại các vị trí được phân bổ bên trong bốn góc một phần tư của đống chất thải. Bên cạnh đó, các mẫu môi trường xung quanh cũng được thu thập song song để đánh giá mức độ ảnh hưởng trực tiếp.

2. Giai đoạn điều tra chi tiết (Thiết kế lấy mẫu hệ thống)

• Mục tiêu chi tiết: Xác định toàn diện đặc tính của đống chất thải bằng cách phác họa rõ nét sự biến động của nồng độ chì (Pb) và cadimi (Cd) theo cả chiều dọc (độ sâu) và chiều ngang (bề mặt).
• Thiết lập lưới hệ thống: Số lượng mẫu cần lấy được tính toán một cách khoa học dựa trên các thông số thu được từ giai đoạn điều tra ban đầu, bao gồm nồng độ trung bình, biến động dự kiến, ngưỡng quản lý chất ô nhiễm theo quy chuẩn và khoảng tin cậy quy định. Kích thước của lưới lấy mẫu sẽ được điều chỉnh tương ứng để đáp ứng số lượng mẫu yêu cầu.
• Kỹ thuật lấy mẫu tổ hợp trong ô lưới: Mẫu tổ hợp được thu thập trong phạm vi từng ô lưới dựa trên một điểm trung tâm và các điểm trên chu vi (góc khoảng 45°) cách đều nhau từ điểm trung tâm đó.
• Kiểm soát chất lượng và lấy mẫu bổ sung:
  • Dành 10% số ô lưới để thực hiện lấy mẫu theo chiều thẳng đứng (độ sâu) kết hợp với lấy mẫu bề mặt (0 cm đến 15 cm).
  • Dành ngẫu nhiên 10% số ô lưới để tiến hành lấy mẫu kép (sử dụng các dạng mẫu nhỏ khác nhau) nhằm kiểm tra, đối chiếu và hiệu chỉnh các ước lượng sơ bộ về tính biến động của chất thải.

3. Khảo sát xác định thể tích đống chất thải

• Mục tiêu: Xác định chính xác thể tích thực tế của đống chất thải. Đây là cơ sở pháp lý và kỹ thuật quan trọng để cơ quan chức năng ước tính chi phí vận chuyển, đổ thải, xử lý triệt để, cũng như xác định khung phạt tiền và tổng số tiền phạt dân sự mà chủ nguồn thải phải chịu trong trường hợp vi phạm quy định về bảo vệ môi trường.
• Phương pháp thực hiện: Sử dụng các kỹ thuật đo đạc, trắc địa và khảo sát địa hình tiêu chuẩn để dựng mô hình không gian ba chiều, từ đó tính toán chính xác thể tích của đống chất thải hiện hữu.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9466:2021 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Việc áp dụng tiêu chuẩn này đảm bảo tính thống nhất, khách quan và độ tin cậy cao của số liệu phân tích môi trường, phục vụ đắc lực cho công tác quản lý nhà nước về chất thải rắn tại Việt Nam.