Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12091-4:2018 (hoàn toàn tương đương với EN 16228-4:2014) về Thiết bị khoan và gia cố nền móng - An toàn - Phần 4: Thiết bị gia cố nền móng quy định các yêu cầu an toàn kỹ thuật cốt lõi nhằm bảo vệ người vận hành và những người xung quanh khỏi các mối nguy hiểm phát sinh trong quá trình vận hành, bảo dưỡng và di chuyển thiết bị.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các loại thiết bị gia cố nền móng chuyên dụng được sử dụng trong thi công xây dựng và xử lý địa kỹ thuật, bao gồm:

• Thiết bị bơm vữa áp lực cao (jet grouting) để gia cố đất.
• Thiết bị trộn sâu (deep soil mixing) bằng phương pháp khô hoặc phương pháp ướt.
• Thiết bị đóng cọc, ép cọc và các thiết bị tạo lỗ phục vụ công tác neo đất, gia cố mái dốc.
• Các thiết bị phụ trợ liên quan trực tiếp đến quá trình gia cố nền móng.

Đối tượng áp dụng tiêu chuẩn bao gồm các tổ chức, cá nhân thực hiện việc thiết kế, chế tạo, nhập khẩu, phân phối, kiểm định và vận hành trực tiếp các thiết bị gia cố nền móng tại thị trường Việt Nam.

Các mối nguy hiểm chính và biện pháp phòng ngừa an toàn

Tiêu chuẩn xác định rõ các mối nguy hiểm cơ học, điện, nhiệt, tiếng ồn, rung động và các mối nguy hiểm do môi trường làm việc gây ra, đồng thời đưa ra các giải pháp kỹ thuật cụ thể:

• Mối nguy hiểm cơ học: Yêu cầu bắt buộc phải trang bị các cơ cấu bảo vệ, rào chắn xung quanh các bộ phận chuyển động quay hoặc tịnh tiến như trục khoan, xích truyền động và hệ thống tời. Thiết bị phải đảm bảo tính ổn định chống lật trong mọi điều kiện làm việc, kể cả khi di chuyển trên địa hình dốc hoặc nền đất yếu.
• Hệ thống thủy lực và khí nén: Các đường ống dẫn dầu thủy lực áp lực cao phải được bố trí an toàn hoặc có vỏ bọc bảo vệ chống vỡ nhằm ngăn ngừa nguy cơ phun trào chất lỏng gây chấn thương nghiêm trọng cho người vận hành.
• Hệ thống điện: Phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về cách điện, chống rò rỉ điện, đồng thời trang bị hệ thống nối đất an toàn cho toàn bộ thân máy và các thiết bị ngoại vi.
• Tiếng ồn và rung động: Nhà sản xuất phải thiết kế cabin giảm chấn, cách âm tốt và cung cấp thông số mức phát thải tiếng ồn cụ thể trong tài liệu kỹ thuật đi kèm máy.

Yêu cầu an toàn đối với hệ thống điều khiển và cabin vận hành

Hệ thống điều khiển của thiết bị gia cố nền móng phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về độ tin cậy và tính tiện dụng:

• Cabin vận hành phải được trang bị hệ thống bảo vệ chống vật rơi (FOPS) và hệ thống bảo vệ chống lật (ROPS) phù hợp với điều kiện thi công thực tế tại công trường.
• Các cần điều khiển phải tự động trở về vị trí trung tính (vị trí ngắt an toàn) khi người vận hành thả tay ra để tránh các thao tác ngoài ý muốn.
• Phải bố trí các nút dừng khẩn cấp (Emergency Stop) tại các vị trí dễ tiếp cận trên cabin điều khiển và xung quanh thân máy để có thể dừng ngay lập tức mọi hoạt động của thiết bị khi xảy ra sự cố.
• Hệ thống cảnh báo bằng âm thanh và ánh sáng phải tự động kích hoạt khi thiết bị bắt đầu di chuyển hoặc khi góc nghiêng của máy vượt quá giới hạn an toàn cho phép.

Quy định về tài liệu hướng dẫn, ghi nhãn và kiểm tra định kỳ

Để đảm bảo an toàn trong suốt vòng đời hoạt động của thiết bị, tiêu chuẩn yêu cầu:

• Ghi nhãn thiết bị: Trên thân máy phải gắn nhãn mác rõ ràng, không bị mờ theo thời gian, thể hiện đầy đủ các thông tin về nhà sản xuất, số sê-ri, năm sản xuất, công suất định mức, trọng lượng bản thân và các cảnh báo nguy hiểm bằng biểu tượng trực quan.
• Tài liệu hướng dẫn sử dụng: Phải đi kèm sách hướng dẫn vận hành, bảo dưỡng bằng ngôn ngữ tiếng Việt (đối với thiết bị lưu hành tại Việt Nam), trong đó nêu rõ quy trình lắp dựng, tháo dỡ, vận chuyển và các biện pháp ứng phó sự cố khẩn cấp.
• Kiểm tra và bảo dưỡng: Thiết bị phải được kiểm định kỹ thuật an toàn định kỳ bởi cơ quan có thẩm quyền và phải được người vận hành kiểm tra trực quan toàn bộ các bộ phận an toàn trước mỗi ca làm việc.

Hiệu lực thi hành

TCVN 12091-4:2018 do Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng biên soạn, Bộ Xây dựng đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này có hiệu lực kể từ ngày ban hành, thay thế hoặc bổ sung cho các quy chuẩn an toàn trước đây đối với dòng thiết bị gia cố nền móng chuyên dụng.